ประเภทของแผนพัฒนาท้องถิ่น
ระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2548 แก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ 3 พ.ศ. 2561 กำหนดประเภทของแผนพัฒนาท้องถิ่นไว้ 2 ประเภทซึ่งมีรายละเอียดตามนิยามตามกฎหมายดังนี้
1) แผนพัฒนาท้องถิ่น หมายความว่า แผนพัฒนาท้องถิ่นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่กำหนดวิสัยทัศน์ ประเด็นยุทธศาสตร์ เป้าประสงค์ ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และกลยุทธ์โดยสอดคล้องกับแผนพัฒนาจังหวัด ยุทธศาสตร์การพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตจังหวัด แผนพัฒนาอำเภอ แผนพัฒนาตำบล แผนพัฒนาหมู่บ้านหรือแผนชุมชน อันมีลักษณะเป็นการกำหนดรายละเอียดแผนงานโครงการพัฒนาที่จัดทำขึ้นสำหรับปีงบประมาณแต่ละปีซึ่งมีความต่อเนื่องและเป็นแผนก้าวหน้าและให้หมายความรวมถึงการเพิ่มเติมหรือเปลี่ยนแปลงแผนพัฒนาท้องถิ่นดังกล่าวด้วย
2) แผนการดำเนินงาน หมายถวามว่า แผนการดำเนินงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่แสดงรายละเอียดแผนงาน โครงการพัฒนาและกิจกรรมที่ดำเนินการจริงทั้งหมดในพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประจำปีงบประมาณนั้น
องค์กรในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น
สำหรับองค์กรในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นและแผนดำเนินงานของท้องถิ่นจะมีลักษณะไตรภาคี กล่าวคือมีองค์ประกอบจากตัวแทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตัวแทนของราชการส่วนภูมิภาคและ/หรือรัฐวิสาหกิจในพื้นที่ และตัวแทนภาคประชาชนในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อการประสานงานในการแก้ไขปัญหา ความต้องการ รวมทั้งสร้างการมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ ในการบริหารงานท้องถิ่น ซึ่งตามระเบียบกระทรวงมหาดไทยฯ ได้กำหนดองค์กรในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นไว้ 2 คณะกรรมการ ได้แก่ 1) คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น และ 2) คณะกรรมการสนับสนุนการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น ซึ่งสรุปสาระสำคัญได้ดังนี้
1. คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น ซึ่งผู้บริหารท้องถิ่นเป็นผู้แต่งตั้งประกอบด้วย 1) ผู้บริหารท้องถิ่น เป็นประธานกรรมการ และกรรมการประกอบด้วย 2) รองนายกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุกคน 3) สมาชิกสภาท้องถิ่นที่สภาท้องถิ่นคัดเลือกจำนวน 3 คน 4) ผู้ทรงคุณวุฒิที่ผู้บริหารท้องถิ่นคัดเลือกจำนวน 3 คน 5) ผู้แทนภาคราชการและ/หรือรัฐวิสาหกิจที่ผู้บริหารท้องถิ่นคัดเลือกจำนวนไม่น้อยกว่า 3 คน 6) ผู้แทนประชาคมท้องถิ่นที่ประชาคมท้องถิ่นคัดเลือกจำนวนไม่น้อยกว่า 3 คน แต่ไม่เกิน 6 คน และปลัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นกรรมการและเลขานุการ ทั้งนี้ให้หัวหน้าส่วนราชการที่มีหน้าที่จัดทำแผน เป็นผู้ช่วยเลขานุการ
สำหรับอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่นมีดังนี้
1) กำหนดแนวทางการพัฒนาท้องถิ่น โดยพิจารณาจาก (1) อำนาจหน้าที่ของ อปท. โดยเฉพาะอำนาจหน้าที่ที่มีผลกระทบต่อประโยชน์สุขของประชาชน (2) ภารกิจถ่ายโอนตามกฎหมายกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกำหนดไว้ (3) ยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ กลุ่มจังหวัด และจังหวัด โดยเน้นดำเนินการในยุทธศาสตร์ที่สำคัญและมีผลต่อประชาชนโดยตรง เช่น การแก้ไขปัญหาความยากจน การป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด เป็นต้น (4) กรอบนโยบาย ทิศทาง แนวทางการพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตจังหวัด (5) นโยบายของผู้บริหารท้องถิ่นที่แถลงต่อสภาท้องถิ่น และ (6) แผนพัฒนาหมู่บ้านหรือแผนชุมชน ซึ่งในการนำประเด็นต่างๆมาจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นคำนึงถึงสถานะทางการคลังของท้องถิ่น และความจำเป็นเร่งด่วนที่ต้องดำเนินการมาประกอบการพิจารณาด้วย
2) ร่วมจัดทำร่างแผนพัฒนา เสนอแนะแนวทางการพัฒนาและการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นในการจัดทำร่างแผนพัฒนาท้องถิ่นให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นนำปัญหาความต้องการจากแผนพัฒนาหมู่บ้านหรือแผนชุมชนที่เกินศักยภาพของหมู่บ้านหนือชุมชนที่จะดำเนินการเองได้มาพิจารณาบรรจุไว้ในแผนพัฒนาท้องถิ่น แต่หากเกินศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในระดับพื้นที่ให้เสนอปัญหาความต้องการไปยังองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) และให้ อบจ. นำมาพิจารณาบรรจุไว้ในแผนพัฒนาท้องถิ่นของ อบจ. ตามอำนาจหน้าที่
3) พิจารณาร่างแผนพัฒนาท้องถิ่นและร่างแผนการดำเนินงาน
4) ให้ความเห็นชอบร่างข้อกำหนดขอบข่ายและรายละเอียดของงานที่มอบหมายให้หน่วยงานหรือบุคคลภายนอกจัดทำหรือร่วมจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น
5) พิจารณาให้ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับการติดตามและประเมินแผนพัฒนาท้องถิ่น
6) แต่งตั้งที่ปรึกษา คณะอนุกรรมการหรือคณะทำงานอื่นเพื่อช่วยปฏิบัติงานตามที่เห็นสมควร
7) ในกรณีองค์การบริหารส่วนตำบล ให้คณะกรรมการฯมีหน้าที่ประสานกับประชาคมหมู่บ้านในการรวบรวม วิเคราะห์ปัญหา ความต้องการของประชาชนในท้องถิ่นและจัดทำเป็นโครงการหรือกิจกรรมเพื่อประกอบในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นด้วย
2. คณะกรรมการสนับสนุนการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น ซึ่งผู้บริหารท้องถิ่นแต่งตั้ง ประกอบด้วย 1) ปลัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เป็นประธานกรรมการ และกรรมการประกอบด้วย 2) หัวหน้าส่วนการบริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุกคน 3) ผู้แทนประชาคมท้องถิ่นที่ประชาคมท้องถิ่นคัดเลือกจำนวน 3 คน 4) หัวหน้าส่วนการบริหารที่มีหน้าที่จัดทำแผน เป็นกรรมการและเลขานุการ ทั้งนี้ให้เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผนหรือพนักงานส่วนท้องถิ่นที่ผู้บริหารท้องถิ่นมอบหมาย เป็นผู้ช่วยเลขานุการ
สำหรับอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการสนับสนุนการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นมีหน้าที่จัดทำร่างแผนพัฒนาท้องถิ่น ให้สอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาที่คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่นกำหนดจัดทำร่างแผนการดำเนินงานและจัดทำร่างข้อกำหนดขอบข่ายและรายละเอียดของงานที่มอบหมายให้หน่วยงานหรือบุคคลภายนอกจัดทำหรือร่วมจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น
ขั้นตอนการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น
ในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นให้ดำเนินการตามขั้นตอน ดังนี้
1. คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่นจัดประชุมประชาคมท้องถิ่น ส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจที่เกี่ยวข้องเพื่อแจ้งแนวทางการพัฒนาท้องถิ่น รับทราบปัญหา ความต้องการประเด็นการพัฒนาและประเด็นที่เกี่ยวข้องตลอดจนความช่วยเหลือทางวิชาการและแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่เพื่อนำมากำหนดแนวทางการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น โดยให้นำข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาจากหน่วยงานต่างๆ และข้อมูลในแผนพัฒนาหมู่บ้านหรือแผนชุมชนมาพิจารณาประกอบการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น
2. คณะกรรมการสนับสนุนการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นรวบรวมแนวทางและข้อมูลนำมาวิเคราะห์เพื่อจัดทำร่างแผนพัฒนาท้องถิ่นแล้วเสนอคณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น
3. คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่นพิจารณาร่างแผนพัฒนาท้องถิ่นเสนอผู้บริหารท้องถิ่น
4. ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาอนุมัติร่างแผนพัฒนาท้องถิ่นและประกาศใช้แผนพัฒนาท้องถิ่นเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นๆ ซึ่งมักจะให้ผู้บริหารท้องถิ่นเสนอร่างแผนพัฒนาต่อสภาท้องถิ่นเพื่อให้ความเห็นชอบก่อนแล้วผู้บริหารท้องถิ่นจึงพิจารณาอนุมัติและประกาศใช้แผนพัฒนาท้องถิ่นต่อไป
การจัดทำแผนการดำเนินงาน
การจัดทำแผนดำเนินงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีขั้นตอนการดำเนินการ ดังนี้
1. คณะกรรมการสนับสนุนการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นรวบรวมแผนงาน โครงการพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค รัฐวิสาหกิจและหน่วยงานอื่นๆที่ดำเนินการในพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแล้วจัดทำร่างแผนการดำเนินงานเสนอคณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่น
2. คณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่นพิจารณาร่างแผนการดำเนินงาน แล้วเสนอผู้บริหารท้องถิ่น ประกาศเป็นแผนการดำเนินงาน ทั้งนี้ให้ปิดประกาศแผนการดำเนินงานภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ประกาศเพื่อให้ประชาชนในท้องถิ่นทราบโดยทั่วกันและต้องปิดประกาศไว้อย่างน้อย 30 วัน
3. แผนการดำเนินงานให้จัดทำให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันที่ประกาศใช้งบประมาณรายจ่ายประจำปี งบประมาณรายจ่ายเพิ่มเติม งบประมาณจากเงินสะสมหรือได้รับแจ้งแผนงานและโครงการจากหน่วยราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค รัฐฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานอื่นๆ ที่ต้องดำเนินการในพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในปีงบประมาณนั้น การขยายเวลาการจัดทำและการแก้ไขแผนการดำเนินงานเป็นอำนาจของผู้บริหารท้องถิ่น
เอกสารอ้างอิง
พระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542,
สืบค้นจาก https://www.phuketcity.go.th/news/detail/4431/data.html, เข้าถึงเมื่อ 20 สิงหาคม 2564
ระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยการจัดทำแผนพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2548 แก้ไข
เพิ่มเติมฉบับที่ 3 พ.ศ. 2561, สืบค้นจาก
http://www.lp-pao.go.th/Plan/images/book/Plan_Law_3.pdf, เข้าถึงเมื่อ 20 สิงหาคม 2564