| ระดับการมีส่วนร่วม | ประเด็นการมีส่วนร่วมตามรัฐธรรมนูญ |
| การริเริ่ม | – รัฐต้องเปิดโอกาสให้บุคคลและชุมชนเข้าชื่อเพื่อเสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐให้ดําเนินการหรืองดเว้นการดำเนินการใดๆ เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อประชาชน หรือชุมชน และนำมาซึ่งความสงบสุขของประชาชนหรือชุมชน โดยรัฐต้องแจ้งผลการพิจารณาโดยเร็ว (มาตรา 43(3)) – ผู้มีสิทธิเลือกตั้งจํานวนไม่น้อยกว่าหนึ่งหมื่นคนสามารถเข้าชื่อเสนอกฎหมายในหมวดสิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย หรือหน้าที่ของรัฐได้ (มาตรา 133(3)) |
| การรับรู้ข้อมูล | – รัฐต้องดําเนินการให้ประชาชนได้รับบริการสาธารณสุข (การส่งเสริมสุขภาพ การควบคุม และป้องกันโรค การรักษาพยาบาล และการฟื้นฟูสุขภาพ) ที่มีประสิทธิภาพอย่างทั่วถึง เสริมสร้างให้ประชาชนมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรค และส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการพัฒนาภูมิปัญญาด้านแพทย์แผนไทยให้เกิดประโยชน์สูงสุด ทั้งนี้รัฐต้องพัฒนาการบริการสาธารณสุขให้มีคุณภาพและมีมาตรฐานสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง (มาตรา 55) – บุคคลและชุมชนย่อมมีสิทธิได้รับข้อมูล คําชี้แจง และเหตุผลจากหน่วยงานของรัฐก่อนการดําเนินการหรืออนุญาตให้ผู้ใดดําเนินการที่อาจมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ คุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขภาพ อนามัย คุณภาพชีวิต หรือส่วนได้เสียสําคัญอื่นใดของประชาชนหรือชุมชนหรือสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรง (มาตรา 58) – รัฐต้องเปิดเผยข้อมูลหรือข่าวสารสาธารณะในครอบครองของหน่วยงานของรัฐที่มิใช่ข้อมูลเกี่ยวกับความมั่นคงของรัฐหรือเป็นความลับของทางราชการตามที่กฎหมายบัญญัติ และต้องจัดให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลหรือข่าวสารดังกล่าวได้โดยสะดวก (มาตรา 59) – รัฐต้องส่งเสริม สนับสนุน และให้ความรู้แก่ประชาชนถึงอันตรายที่เกิดจากการทุจริตและประพฤติมิชอบทั้งในภาครัฐและภาคเอกชน รัฐต้องส่งเสริม สนับสนุน และให้ความรู้แก่ประชาชนถึงอันตรายที่เกิดจากการทุจริตและประพฤติมิชอบทั้งในภาครัฐและภาคเอกชน (มาตรา 63) – รัฐพึงจัดให้มีกฎหมายเพียงเท่าที่จําเป็น โดยต้องดําเนินการให้ประชาชนเข้าถึงตัวบทกฎหมายต่าง ๆ ได้โดยสะดวกและสามารถเข้าใจกฎหมายได้ง่ายเพื่อปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้อง (มาตรา 77) – รัฐพึงส่งเสริมให้ประชาชนและชุมชนมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับ การปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และมีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศ ด้านต่างๆ (มาตรา 78) |
ปรับปรุงมาจากตารางที่ 4-2 สรุปการมีส่วนร่วมในรัฐธรรมนูญ ใน ถวิลวดี บุรีกุล, “หลักการมีส่วนร่วม,” ใน หลักธรรมาภิบาล: จากแนวคิดสู่การปฏิบัติในสังคมไทย, บรรณาธิการโดย ถวิลวดี บุรีกุล (กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า, 2561): 154.
ที่มา: กาญจนา บุญยัง. (2564). หน่วยที่ 15 การพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม และธรรมาภิบาล. ใน เอกสารประกอบการสอนชุดวิชา องค์ความรู้ด้านกระบวนการยุติธรรม หลักสิทธิมนุษยชน และหลักธรรมาภิบาล (41463). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.