การมีส่วนร่วมของประชาชน เป็นรากฐานที่สำคัญของกระบวนการประชาธิปไตย การมีส่วนร่วมตั้งแต่เริ่มแรกจะทำให้ประชาชนมีความเข้าใจ และได้แสดงความคิดเห็นความห่วงกังวลต่อนโยบายหรือโครงการที่มีผลกระทบต่อประชาชน การมีส่วนร่วมของประชาชนจะสามารถช่วยลดความตึงเครียดและความขัดแย้งในกระบวนการตัดสินใจทางนโยบายได้ ผู้วางแผนนโยบายและผู้มีส่วนร่วมจะสามารถได้ประโยชน์จากการมีส่วนร่วมเนื่องจากในกระบวนการมีส่วนร่วมจำเป็นต้องมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลหรือผลกระทบซึ่งกันและกัน แม้ไม่อาจรับประกันว่าผู้ที่เข้ามามีส่วนร่วมจะสามารถเรียกร้องผลประโยชน์ของตนเองได้ทั้งหมดแต่อย่างน้อยจะมีพื้นที่การแลกเปลี่ยน ความห่วงกังวลระหว่างสาธารณชนกับภาครัฐเพื่อหวังว่าจะนำไปสู่การตัดสินใจทางนโยบายที่ดียิ่งขึ้น และน่าจะเป็นการตัดสินใจทางนโยบายที่คำนึงถึงความรู้สึก คุณค่า ความคิดเห็น และตัวตนของประชาชนที่ได้รับผลกระทบ
“การสื่อสารแบบสองทาง” จึงจำเป็นอย่างยิ่งในกระบวนการมีส่วนร่วม เป้าหมายของการมีส่วนร่วมจึงเป็นไปเพื่อการให้ข้อมูลต่อสาธารณชน รวบรวมข้อมูลจากประชาชน และรับทราบความห่วงกังวลหรือค่านิยมของสาธารณชน เพื่อให้ภาครัฐสามารถกำหนดนโยบายที่เหมาะสมได้ในขณะเดียวกัน คุณค่าของการมีส่วนร่วมยังเป็นการให้ความรู้สร้างความเข้าใจสร้างกระบวนการเชิงนโยบายที่มีความโปร่งใสของภาครัฐ การใช้กระบวนการมีส่วนร่วมยังสามารถสร้างความเชื่อมั่น สร้างการรับรู้ของประชาชนหรือหน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวข้อง เช่น ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม องค์กรพัฒนาเอกชน หรือหน่วยงานอื่นๆ
อย่างไรก็ตามการมีส่วนร่วมของสาธารณชนนั้นมีค่าใช้จ่ายสูง และใช้เวลามาก แต่หากพิจารณาเปรียบเทียบกับความล่าช้าหรือผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้นหลังจากการดำเนินโครงการที่ปราศจากการมีส่วนร่วมแล้ว การเปิดให้มีส่วนร่วมจากภาคส่วนต่างๆ น่าจะเป็นทางเลือกที่เหมาะสมในบริบทที่สถานการณ์ในปัจจุบันมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารอย่างรวดเร็วผ่านเทคโนโลยีการสื่อสารที่พัฒนาขึ้น การมีส่วนร่วมในโครงการของรัฐยังทำให้เกิดความชอบธรรมของโครงการ และยืนยันกับภาคส่วนต่างๆ ได้ว่าโครงการที่กำลังจะดำเนินการนั้นได้ผ่านความเห็นชอบจากกลุ่มคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องแล้ว การมีส่วนร่วมยังนำไปสู่การสร้างความเป็นธรรมในสังคม คือ ทำให้ประชาชนได้เห็นได้รับรู้ว่าจะได้รับประโยชน์อะไร และภาครัฐก็รับฟังเสียงของประชาชนด้วยเช่นกัน การมีส่วนร่วมยังเป็นเรื่องของสิทธิมนุษยชนที่แสดงให้เห็นว่า รัฐคำนึงถึงสิทธิและเสรีภาพในการแสดงออกของประชาชน สร้างความโปร่งใสต่อต้านการทุจริต ประการสุดท้ายการมีส่วนร่วมทำให้สิทธิ์ในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารบรรลุเป้าหมาย เนื่องจากการสร้างการมีส่วนร่วมและการรับผิดชอบในบริการสาธารณะของรัฐนั้นได้ผ่านกระบวนการให้ข้อมูลข่าวสารที่เพียงพอ ถูกต้อง เข้าถึงได้เป็นเงื่อนไขสำคัญที่จะนำไปสู่ความสำเร็จของกระบวนการดังกล่าว
ที่มา: กาญจนา บุญยัง. (2564). หน่วยที่ 15 การพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม และธรรมาภิบาล. ใน เอกสารประกอบการสอนชุดวิชา องค์ความรู้ด้านกระบวนการยุติธรรม หลักสิทธิมนุษยชน และหลักธรรมาภิบาล (41463). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.