ข้อจำกัดและบทวิจารณ์ในการกระจายอำนาจของไทย
งานศึกษาหลายชิ้นชี้ให้เห็นข้อจำกัดและปัญหาในการดำเนินนโยบายกระจายอำนาจของประเทศไทย หลังการปฏิรูปท้องถิ่นช่วงปลายทศวรรษ 2540 เป็นต้นมา แม้จะมีความก้าวหน้า แต่การถ่ายโอนภารกิจและทรัพยากรบางด้านยังไม่บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้cola.kku.ac.th เช่น ภารกิจด้านการศึกษาหรือสาธารณสุขบางส่วนยังอยู่ที่ส่วนกลาง นอกจากนี้ ปัญหาความไม่มีประสิทธิภาพและความซ้ำซ้อนของโครงสร้างท้องถิ่นก็ได้รับการวิจารณ์อย่างมาก เนื่องจากประเทศไทยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวนมากกระจายอยู่ทั่วประเทศ ทำให้บางแห่งมีขนาดเล็กและขาดแคลนทรัพยากรในการให้บริการประชาชนอย่างเพียงพอ มีข้อเสนอให้ควบรวมองค์กรท้องถิ่นขนาดเล็กเข้าด้วยกันเพื่อลดจำนวนหน่วยและเพิ่มประสิทธิภาพ ดังเช่นในช่วงรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่มีแนวคิดใช้การควบรวมเทศบาล/องค์การบริหารส่วนตำบลหลายแห่งเพื่อแก้ไขปัญหาการขาดแคลนงบประมาณและศักยภาพในการบริการสาธารณะird01.stou.ac.th ข้อเสนอนี้มุ่งลดความซ้ำซ้อนของหน่วยงานท้องถิ่นและประหยัดงบประมาณ แต่ขณะเดียวกันนักวิชาการบางส่วนก็เตือนว่าการควบรวมดังกล่าวอาจกระทบต่อความใกล้ชิดระหว่างประชาชนกับองค์กรท้องถิ่น และอาจลดทอนความเป็นประชาธิปไตยระดับรากหญ้าได้ (ตัวอย่างเช่น หากหน่วยปกครองมีขนาดใหญ่ขึ้น ประชาชนอาจมีช่องทางน้อยลงในการเข้าถึงผู้แทนของตน)ird01.stou.ac.th นอกจากนี้ ยังมีบทวิจารณ์จากมุมมองของส่วนกลางที่กังวลว่าการกระจายอำนาจที่มากเกินไปอาจบั่นทอนเอกภาพของรัฐ ทำให้ประชาชนสนใจประโยชน์ส่วนท้องถิ่นมากกว่าประโยชน์ส่วนรวมของประเทศ และเสี่ยงต่อการที่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นใช้อำนาจในทางมิชอบหรือตามอำเภอใจird01.stou.ac.th ข้อกังวลเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการสร้างดุลยภาพระหว่างการกระจายอำนาจกับกลไกรัฐรวมศูนย์ กล่าวคือ ต้องกระจายอำนาจเพียงพอที่จะเพิ่มประสิทธิภาพและความมีส่วนร่วม แต่ขณะเดียวกันต้องมีมาตรการป้องกันมิให้เกิดการทุจริตหรือการแตกแยกรุนแรง
สรุป
โดยสรุป ทฤษฎีการกระจายอำนาจได้ชี้ให้เห็นถึงคุณูปการของการให้อำนาจแก่ท้องถิ่นทั้งในด้านการพัฒนาประชาธิปไตยและประสิทธิผลในการบริหารภาครัฐ แนวคิดของ Rondinelli, Cheema และนักวิชาการอื่นๆ ได้วางรากฐานในการเข้าใจรูปแบบและเงื่อนไขของการกระจายอำนาจที่ประสบผลสำเร็จ อย่างไรก็ตาม กรณีศึกษาประเทศไทยแสดงให้เห็นว่าการนำนโยบายกระจายอำนาจไปปฏิบัตินั้นต้องเผชิญกับความท้าทายหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นโครงสร้างรัฐรวมศูนย์ที่ฝังรากลึก ความลังเลของหน่วยงานราชการส่วนกลางในการถ่ายโอนภารกิจ ตลอดจนศักยภาพที่จำกัดของบางองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น แม้การกระจายอำนาจในไทยจะก่อให้เกิดความก้าวหน้าทั้งด้านการพัฒนาและการมีส่วนร่วมของประชาชน แต่กระบวนการนี้ยังคงดำเนินไปท่ามกลางแรงเสียดทานระหว่างแนวคิดประชาธิปไตยแบบกระจายอำนาจกับวัฒนธรรมการเมืองแบบรัฐรวมศูนย์ การสร้างสมดุลระหว่างสองกระแสนี้เป็นเรื่องท้าทายที่ต้องอาศัยทั้งวิสัยทัศน์เชิงนโยบายและความต่อเนื่องในการปฏิรูป เพื่อให้การกระจายอำนาจบรรลุผลตามเป้าหมายในการเสริมสร้างการปกครองที่ดีและยั่งยืนต่อไปในอนาคต