การเปลี่ยนแปลงองค์การ (Organizational Change) หมายถึง กระบวนการที่องค์การปรับเปลี่ยนทิศทาง เป้าหมาย โครงสร้าง ระบบงาน หรือพฤติกรรมของบุคลากร เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม โอกาส และความท้าทายใหม่ ๆ โดยต้องมีการกำหนดเป้าหมายที่ชัดเจน และสร้างความเข้าใจร่วมกันในองค์การ เพื่อให้การเปลี่ยนแปลงดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน
กระบวนการเปลี่ยนแปลงองค์กร ที่น่าสนใจ ได้แก่
โมเดลของ Lewin (1951) ซึ่งแบ่งกระบวนการเปลี่ยนแปลงองค์กรออกเป็น (1) Unfreezing – การละลายพฤติกรรมเดิม เพื่อสร้างความพร้อมและแรงจูงใจในการเปลี่ยนแปลง (2)Change / Transition – การดำเนินการเปลี่ยนแปลงทั้งด้านโครงสร้าง กระบวนการ และพฤติกรรม (3) Refreezing – การดำรงพฤติกรรมใหม่ให้มั่นคงและกลายเป็นมาตรฐาน
โมเดลของ Kotter (1996) เสนอกระบวนการเปลี่ยนแปลงองค์กรว่าประกอบด้วย 8 ขั้นตอน เช่น การสร้างความรู้สึกเร่งด่วน, การจัดตั้งทีมผู้นำ, การกำหนดและสื่อสารวิสัยทัศน์, การให้อำนาจแก่บุคลากร, การสร้างชัยชนะระยะสั้น และการฝังการเปลี่ยนแปลงในวัฒนธรรมองค์การ
แนวคิดของ Harrington (2015) ให้ความสำคัญกับเน้นการฝังการเปลี่ยนแปลงลงในระบบและนโยบายเดิมขององค์การ เช่น ระบบ HR, ระบบข้อมูล เพื่อให้เกิดความยั่งยืน ลดความซับซ้อน และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
ข้อควรคำนึงถึงเมื่อต้องการเปลี่ยนแปลงองค์กร
- การมอบหมายผู้รับผิดชอบการเปลี่ยนแปลง ต้องมีการวิเคราะห์ตามวิสัยทัศน์, คัดเลือกบุคคลที่เหมาะสม, กำหนดงานเฉพาะบุคคล, ชี้แจงแผน และติดตามผล
- การให้อำนาจ (Empowerment) ต้องจัดโครงสร้างและระบบสนับสนุน เช่น การฝึกอบรม, ระบบ HR, ระบบข้อมูล เพื่อให้บุคลากรใช้สิทธิอำนาจได้เต็มที่
- การปฏิบัติตามแผน (Plan Implementation) ควรมีการประเมินผลและติดตามอย่างสม่ำเสมอ เพื่อธำรงรักษาผลลัพธ์การเปลี่ยนแปลง (Reinforce and Sustain the Change)
- การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล สามารถช่วยขยายการมีส่วนร่วมในวงกว้างและเพิ่มประสิทธิภาพของการสื่อสารภายในองค์การ