Blog

                หลักกฎหมายปกครองจากรัฐธรรมนูญ คือ หลักกฎหมายในระดับกฎหมายรัฐธรรมนูญที่นำมาใช้กับกฎหมายปกครอง โดยหลักกฎหมายปกครองจากรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2560 จะมีหลักการอยู่ 3 หลัก คือ หลักพื้นฐานทางรัฐธรรมนูญ หลักการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง และ หลักกฎหมายปกครองจากรัฐธรรมนูญ ซึ่งจะกล่าวโดยสรุปดังต่อไปนี้

หลักพื้นฐานทางรัฐธรรมนูญ ประกอบด้วย 3 หลัก ได้แก่

1. หลักความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญ มีเงื่อนไขคือ

       1) รัฐธรรมนูญต้องเป็นหลักเกณฑ์ในการตรากฎหมาย

       2) รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายที่อยู่ในลำดับชั้นสูงสุด

       3) ต้องแยกองค์กรในการแก้ไขรัฐธรรมนูญกับองค์กรในการตรากฎหมายอื่นออกจากกัน

       4) มีระบบการตรวจสอบโดยองค์กรตุลาการ

       5) การวินิจฉัยขององค์กรตรวจสอบมีผลผูกพันองค์กรของรัฐทั้งหลาย

2.  หลักการกระทำทางปกครองต้องชอบด้วยกฎหมาย ประกอบด้วย 2 หลักย่อยคือ

       1)  หลักการกระทำทางปกครองต้องไม่ขัดต่อกฎหมาย

       2) หลักไม่มีกฎหมายไม่มีความผิด

3.  หลักนิติธรรม ในรัฐธรรมนูญมีสถานะอย่างน้อย 3 สถานะ คือ ในฐานะเป็นหลักการพื้นฐานของเสรีประชาธิปไตย ในฐานะเป็นข้อคิดที่มีหลักการย่อยตามที่ปรากฏในรัฐธรรมนูญ และในฐานะหลักกฎหมายทั่วไป โดยสาระสำคัญของหลักนิติธรรม/นิติรัฐ สามารถสรุปได้เป็น 6 กลุ่มดังนี้

      1)  หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะที่เป็น “หลักความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญ”

      2)  หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะที่เป็น “เกณฑ์” ในการจัดองค์กรของรัฐ

      3)  หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะที่เป็น “เกณฑ์” ในการคุ้มครองสิทธิของประชาชน

      4) หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะที่เป็น “เกณฑ์” ในการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ของรัฐ

      5) หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะที่เป็น “เกณฑ์” เกี่ยวกับโทษทางอาญาและความรับผิดทางอาญา

      6) หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะที่เป็น “เกณฑ์” ในการตรากฎหมาย

หลักการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง ประกอบด้วยสาระสำคัญ 3 ประการคือ

 1.  ข้อพิจารณาพื้นฐานของ “หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง” ประกอบด้วยหลักพื้นฐานสำคัญดังต่อไปนี้

        1) “หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง” เป็นหลักย่อยหลักหนึ่งของหลักธรรม/นิติรัฐ

        2) “หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง” เป็นหลักที่ก่อให้เกิดความผูกพันต่อกฎหมายที่ออกโดยองค์กรที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน

        3) “หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง” เรียกร้องการควบคุมจากองค์กรตรวจสอบที่เป็นกลาง

        4) “หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง” จะต้องมีหลักเกณฑ์ว่า กรณีใดเป็นการชอบหรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย

2.  สาระสำคัญของ “หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง” ประกอบด้วย

       1)  หลักการกระทำทางปกครองต้องไม่ขัดต่อกฎหมาย

       2) หลัก “ไม่มีกฎหมาย ไม่มีอำนาจ”

3.  โครงสร้าง “หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง” ประกอบด้วย

       1)  การควบคุมความชอบด้วยกฎหมายในทางรูปแบบ หรือ ในทางวิธีสบัญญัติ

       2)  การควบคุมความชอบด้วยกฎหมายในทางเนื้อหา หรือ ในทางสารบัญญัติ

หลักกฎหมายปกครองจากรัฐธรรมนูญ ที่นำมาสู่การตรวจสอบการกระทำทางปกครองอาจแยกฐานที่มา 2 ฐาน คือ

1.  หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ประกอบด้วย

      1)  หลักความผูกพันโดยตรงของรัฐธรรมนูญ

      2)  หลักศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

      3) หลักความเสมอภาค/ไม่เลือกปฏิบัติ

      4) หลักการคุ้มคองสิทธิในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิ

      5)  หลักการคุ้มครองสิทธิโดยองค์กรตุลาการ

      6) หลักการได้สัดส่วน/หลักการพอสมควรแก่เหตุ

       7) หลักห้ามมิให้กฎหมายมีผลย้อนหลัง

       8) หลักการคุ้มครองความสุจริต

       9) หลักความรับผิดของรัฐ

      10) หลักความแน่นอนชัดเจน

2.  หลักจากบทบัญญัติเฉพาะของรัฐธรรมนูญ

      1)  หลักการแบ่งแยกอำนาจ

      2)  หลักห้ามมิให้จัดตั้งศาลพิเศษ

      3) หลักการมีส่วนร่วมของประชาชน

      4)  หลักความต่อเนื่องของการจัดทำบริการสาธารณะ

      5)  หลักความอิสระขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

                หลักกฎหมายรัฐธรรมนูญมีผลโดยตรงต่อคดีปกครอง เพราะเจ้าหน้าที่ของรัฐฝ่ายปกครองถูกผูกพันต่อรัฐธรรมนูญ จึงทำให้กฎหมายรัฐธรรมนูญและหลักกฎหมายในระดับรัฐธรรมนูญนำมาใช้เป็นเกณฑ์ในการตรวจสอบในคดีปกครอง

เอกสารอ้างอิง

บรรเจิด สิงคะเนติ. (กุมภาพันธ์ 2568). หลักกฎหมายปกครองจากรัฐธรรมนูญ กฎ คำสั่งทางปกครอง และการใช้ดุลพินิจทางปกครอง. เอกสารประกอบการอบรมหลักสูตรหลักกฎหมายปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง, นนทบุรี: มูลนิธิวิจัยและพัฒนากระบวนการยุติธรรมทางปกครอง