| ระดับการมีส่วนร่วม | ประเด็นการมีส่วนร่วมตามรัฐธรรมนูญ |
| การพิจารณาตัดสินใจ | – บุคคลและชุมชนมีสิทธิที่จะร่วมกับ อปท. หรือรัฐในการดําเนินการเกี่ยวกับ (1) การอนุรักษ์ ฟื้นฟู หรือส่งเสริมภูมิปัญญา ศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม และจารีตประเพณี (2) จัดการ บํารุงรักษา และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความหลากหลายทางชีวภาพอย่างสมดุลและยั่งยืน (3) เสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐ (4) จัดให้มีระบบสวัสดิการของชุมชน ทั้งนี้ตามวิธีการที่กฎหมายบัญญัติ (มาตรา 43) – บุคคลมีเสรีภาพในการรวมกันจัดตั้งพรรคการเมืองตามวิถีทางการปกครอง ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (มาตรา 45) – รัฐพึงส่งเสริมให้ประชาชนและชุมชนมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศด้านต่างๆ การจัดทําบริการสาธารณะทั้งในระดับชาติและระดับท้องถิ่น การตรวจสอบการใช้อํานาจรัฐ การต่อต้านการทุจริตและประพฤติมิชอบ รวมตลอดทั้งการตัดสินใจทางการเมือง และการอื่นใดบรรดาที่อาจมีผลกระทบต่อประชาชนหรือชุมชน (มาตรา 78) |
| การแสดงความคิดเห็น | – ก่อนการดําเนินการหรืออนุญาตให้ผู้ใดดําเนินการที่อาจมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ คุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขภาพ อนามัย คุณภาพชีวิต หรือส่วนได้เสียสําคัญอื่นใดของประชาชนหรือชุมชนหรือสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรง รัฐต้องดําเนินการให้มีการศึกษาและประเมินผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชนหรือชุมชน และจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้เสียและประชาชนและชุมชนที่เกี่ยวข้องก่อน เพื่อนํามาประกอบการพิจารณาดําเนินการหรืออนุญาตตามที่กฎหมายบัญญัติ (มาตรา 58) – ก่อนการตรากฎหมายทุกฉบับ รัฐพึงจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของผู้เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากกฎหมายอย่างรอบด้านและเป็นระบบ รวมทั้งเปิดเผยผลการรับฟังความคิดเห็นและการวิเคราะห์นั้นต่อประชาชน และนํามาประกอบการพิจารณาในกระบวนการตรากฎหมายทุกขั้นตอน (มาตรา 77) – กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับ การจัดทํา การกําหนดเป้าหมาย ระยะเวลาที่จะบรรลุเป้าหมาย และสาระที่พึงมีในยุทธศาสตร์ชาติต้องมีบทบัญญัติเกี่ยวกับ การมีส่วนร่วมและการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนทุกภาคส่วนอย่างทั่วถึง (มาตรา (65)) – ให้มีกฎหมายกําหนดวิธีการที่ประชาชนจะเข้ามามีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นกับหนังสือสัญญาอื่นที่อาจมีผลกระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม หรือการค้า หรือการลงทุนของประเทศ (มาตรา 178) |
ปรับปรุงมาจากตารางที่ 4-2 สรุปการมีส่วนร่วมในรัฐธรรมนูญ ใน ถวิลวดี บุรีกุล, “หลักการมีส่วนร่วม,” ใน หลักธรรมาภิบาล: จากแนวคิดสู่การปฏิบัติในสังคมไทย, บรรณาธิการโดย ถวิลวดี บุรีกุล (กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า, 2561): 154.
ที่มา: กาญจนา บุญยัง. (2564). หน่วยที่ 15 การพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม และธรรมาภิบาล. ใน เอกสารประกอบการสอนชุดวิชา องค์ความรู้ด้านกระบวนการยุติธรรม หลักสิทธิมนุษยชน และหลักธรรมาภิบาล (41463). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.