สรุปรายละเอียดของผลงาน
| สภาพปัญหาที่ต้องการแก้ไข เดิมในพื้นที่บ้านแม่ปาน-สันเกี๋ยง ตำบลช่างเคิ่ง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ประสบปัญหาการบุกรุกทำลายป่า ปัญหาการขาดแคลนน้ำใช้ในพื้นที่สูง ปัญหาการปลูกพืชเชิงเดี่ยว (ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์) ปัญหาการใช้สารเคมีจำนวนมากในการเกษตร ปัญหาไฟป่า และหมอกควันที่เกิดขึ้นในพื้นที่ โดยในปี พ.ศ. 2553 สำนักงานเกษตรอำเภอแม่แจ่ม ร่วมกับสำนักงานเกษตรจังหวัดเชียงใหม่ กรมส่งเสริมการเกษตรได้เข้ามาส่งเสริมการรวมกลุ่มของเกษตรกร ให้จัดตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชนเกษตรธรรมชาติปลอดภัยบ้านแม่ปาน – สันเกี๋ยง และบูรณาการกับหน่วยงานทั้งในและนอกพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม |
| กระบวนการดำเนินงาน สำนักงานเกษตรจังหวัดเชียงใหม่ โดยสำนักงานเกษตรอำเภอแม่แจ่ม อาศัยกลไกการทำงาน ตาม พรบ.ส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน พ.ศ. 2548 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ขับเคลื่อนงานการรวมกลุ่มเกษตรกรในชุมชนแม่ปาน – สันเกี๋ยง ให้มีความเข้มแข็ง สำนักงานเกษตรอำเภอแม่แจ่ม และสำนักงานเกษตรจังหวัดเชียงใหม่ โดยประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐและเอกชนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ โดยการประสานงานนี้ช่วยให้การดำเนินงานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ เป็นไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพ ได้แก่ 1) ประสานความร่วมมือกับโครงการธรรมชาติปลอดภัย มูลนิธิเครือเจริญโภคภัณฑ์ เพื่อสนับสนุนงบประมาณและบุคลากรในการดำเนินงานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ 2) ประสานความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยแม่โจ้ เพื่อให้บริการให้ความรู้และฝึกอบรมแก่เกษตรกรในชุมชน และ 3) ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐอื่นๆ เช่น กรมทรัพยากรน้ำ กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช เป็นต้น เพื่อแก้ไขปัญหาหมอกควันและไฟป่าในพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม นอกจากนี้ยังมีความร่วมมือจากภาครัฐและภาคเอกชนอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น องค์การบริหารส่วนตำบลแม่แจ่ม สถานีพัฒนาที่ดินแม่แจ่ม สำนักงานเกษตรอำเภอแม่แจ่ม และสหกรณ์การเกษตรแม่แจ่ม จำกัด ในการให้การสนับสนุนและส่งเสริมการดำเนินงานของโครงการฯ การบูรณาการการทำงานดังกล่าว ส่งผลให้เกิดความร่วมมืออย่างเป็นรูปธรรมระหว่างภาคส่วนต่างๆ ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชน โดยมุ่งเน้นไปที่การมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการปรับเปลี่ยนรูปแบบการเกษตรของตนเอง เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อเกษตรกร ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม |
| ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรธรรมชาติปลอดภัยบ้านแม่ปาน – สันเกี๋ยง เริ่มจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชนครั้งแรกมีสมาชิกทั้งหมด จำนวน 80 ราย รายได้ของสมาชิกต่อครัวเรือนต่อปี 30,000 บาท ปัจจุบันมีสมาชิกรวมกันทั้งหมด 164 ราย รายได้เฉลี่ยต่อคนต่อปี 66,000 บาท (ข้อมูลจากวิสาหกิจชุมชนฯ) และได้มีการดำเนินกิจกรรมครอบคลุมทั้งด้านการผลิต การแปรรูป และการตลาด ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตหรือรายจ่ายจนเกิดรายได้ให้กับสมาชิกในกลุ่ม มีกลุ่มย่อยภายใต้วิสาหกิจชุมชน จำนวน 6 กลุ่ม (164 ราย) ดังนี้ กลุ่มไม้ผล กลุ่มผู้เลี้ยงหมู กลุ่มผู้ปลูกผัก กลุ่มหัตถกรรม กลุ่มผู้ทำน้ำพริก และกลุ่มผู้เลี้ยงไก่ ในการดำเนินงานมุ่งเน้นไปที่การแก้ไขปัญหาความยากจนของคนในชุมชน และต้องดำเนินการทุกขั้นตอนอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ การวิเคราะห์ปัญหาในพื้นที่ ตั้งเป้าหมาย วางแผน กำหนดแนวทางพัฒนาแบบมีส่วนร่วม โดยให้ความสำคัญกับการสร้างความมั่นคงด้านอาหาร และการพัฒนาอาชีพที่ยั่งยืนผ่านแนวทางการดำเนินงาน 3 ด้าน ได้แก่ (1) การบริหารจัดการน้ำ โดยการสร้างฝายชะลอน้ำตามแนวพระราชดำริ และบ่อพวงสันเขา เพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้ทางการเกษตรตลอดทั้งปี (2) การปรับเปลี่ยนรูปแบบการทำการเกษตร จากการปลูกพืชเชิงเดี่ยวเป็นการปลูกพืชหมุนเวียน ผสมผสานกับการปลูกไม้ผล ไม้ยืนต้น และเลี้ยงสัตว์ เพื่อเพิ่มรายได้และความมั่นคงด้านอาหาร ลดปริมาณการใช้สารเคมี และ (3) การพัฒนาอาชีพทางเลือก เพื่อสร้างรายได้เสริมให้กับเกษตรกร ภายใต้วิสาหกิจชุมชนเกษตรธรรมชาติปลอดภัยบ้านแม่ปาน – สันเกี๋ยง โดยกลุ่มฯ ได้มีการทำธุรกิจค้าขายสินค้าเกษตรกับเครือข่ายสถาบันการศึกษาในพื้นที่และชุมชน ได้แก่ โรงเรียน ราชประชานุเคราะห์ที่ 31 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศรีนครินวิโรจน์ แม่แจ่ม และโรงเรียนบ้านแม่ปาน ซึ่งเป็นการซื้อขายสินค้าทางการเกษตรเพื่อใช้ประกอบอาหารให้กับนักเรียน โดยมีการเสนอสินค้าเน้นจุดเด่นของสินค้าเกษตรปลอดภัย ปลอดสารพิษ สดใหม่ โดยทางสมาชิกเป็นผู้ผลิต และส่งให้กับกลุ่มคณะกรรมการกลุ่มเป็นผู้รวบรวมผลผลิต และเป็นตัวแทนประกอบธุรกิจค้าขายกับสถาบันการศึกษา ในปัจจุบันกำลังเริ่มทำการท่องเที่ยวเชิงเกษตร และเชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยวอื่น ๆ ในชุมชน เพื่อให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืนต่อไป |
| การขยายผลและความยั่งยืน ผลการดำเนินงานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรธรรมชาติปลอดภัยบ้านแม่ปาน – สันเกี๋ยง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ มีความยั่งยืนและมีกลไกที่ทำให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองและแสดงเจตนารมณ์ในการดำเนินการต่อได้ ซึ่งมาจากความสามัคคี ความเข้มแข็งกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ กับสมาชิกในชุมชน ที่ร่วมกันขับเคลื่อนไปสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของชุมชน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยมีความร่วมมือระหว่างทุกภาคส่วนที่มุ่งหวังที่จะสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของคนในชุมชน ให้มีอาชีพ มีรายได้อย่างยั่งยืน จากการพึ่งพาตนเอง ด้วยการน้อมนำศาสตร์พระราชา รัชกาลที่ 9 คือ การระเบิดจากข้างใน “เข้าใจ-เข้าถึง-และพัฒนา” เป็นหลักปฏิบัติ ตลอดระยะเวลากว่า 10 ปี (ตั้งแต่ปี พ.ศ.2556-2566) ด้วยพื้นที่โครงการ จำนวน 14.03 ตารางกิโลเมตร (8,768.75 ไร่) จนเกิดเป็นโมเดลตัวอย่าง “ชุมชนต้นแบบอย่างยั่งยืน” หรือที่เรียกว่า “Powerpoint มีชีวิต” ซึ่งปัจจุบันกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรธรรมชาติปลอดภัยแม่ปาน-สันเกี๋ยง กลายเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ Social Enterprise ให้ชุมชนอื่น ๆ ได้เข้ามาศึกษา เรียนรู้ พร้อมนำไปปรับใช้ และพัฒนาชุมชนของตนเอง อีกทั้งเป็นชุมชนต้นแบบอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม ด้วยการประกอบอาชีพที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ อย่างยั่งยืน ทั้งในระดับชุมชน อำเภอ จังหวัด และระดับประเทศ |
| ปัจจัยความสำเร็จ 1. การกำหนดเป้าหมายการพัฒนาพื้นที่ที่ชัดเจน โดยมีการรวมกลุ่มเกษตรกรภายใต้วิสัยทัศน์เดียวกันกับเป้าหมายของส่วนราชการในการเน้นให้คนสามารถอาศัยอยู่ร่วมกับป่าบนฐานของการอนุรักษ์อย่างยั่งยืน ๒. การศึกษาวิจัยนำการพัฒนา โดยมีการใช้งานวิจัยจากสถาบันการศึกษาเพื่อใช้ในการวางแผนการดำเนินงานในการแก้ไขปัญหาของพื้นที่อย่างรอบคอบ ๓. กระบวนการบริหารงานเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน สมาชิกของกลุ่มมีการดำเนินงานมีการแบ่งการทำงานที่ชัดเจน และมีการพัฒนาบุคลากรตามความเหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบันซึ่งประธานกลุ่มปัจจุบันเป็นคนรุ่นใหม่ที่เข้ามาสานต่อการทำงาน |
