การเช่าสินทรัพย์ (Leasing) โดยเฉพาะการเช่าดำเนินงาน (Operating Lease) เป็นการเช่าที่ไม่ได้รายงานรายการสินทรัพย์ที่เช่าเป็นรายการสินทรัพย์ของกิจการที่ใช้ในการดำเนินงานของกิจการ รวมถึงไม่ต้องรายงานภาระผูกพันที่จะต้องชำระค่าเช่าสินทรัพย์ที่ยังคงเหลือจนสิ้นสุดสัญญาเช่าเป็นรายการหนี้สินในงบแสดงฐานะการเงินของกิจการผู้เช่าสินทรัพย์ในระบบมาตรฐานบัญชีเดิม ทำให้การเช่าดำเนินงานเป็นการจัดหาเงินทุนนอกงบการเงิน (Off-balance sheet Financing) ที่บริษัทจำนวนมากนิยมใช้
คณะกรรมการกำหนดมาตรฐานรายงานทางการเงินของสหรัฐอเมริกา (Financial Accounting Standards Board: FASB) และ คณะกรรมการกำหนดมาตรฐานการบัญชีระหว่างประเทศ (International Accounting Standards Board: IASB) ได้มีเป้าหมายที่จะให้บริษัทต่าง ๆ ไม่สามารถใช้สัญญาเช่าสินทรัพย์เป็นเครื่องมือในการจัดหาเงินทุนนอกงบแสดงฐานะการเงินอีกต่อไป โดย FASB และ IASB จะกำหนดให้การเช่าสินทรัพย์ทุกประเภท รวมถึงการเช่าดำเนินงานก็จะต้องบันทึกรายการสินทรัพย์ และภาระค่าเช่าในงบแสดงฐานะการเงิน โดย FASB ได้ประกาศใช้ Accounting Standards Update No.2016-02, Leases (Topic 842) หรือ ASU 2016-02 เพื่อใช้บังคับกับการบัญชีเกี่ยวกับการเช่าสินทรัพย์ทุกประเภทในสหรัฐอเมริกาโดยมีผลบังคับใช้ในปี พ.ศ.2561(Ang, Hong, Koh, Brigham &Ehrhardt, 2021, p. 846) ในขณะเดียวกัน IASB ได้ประกาศใช้ IFRS16 เพื่อใช้บังคับกับการบัญชีเกี่ยวกับการเช่าสินทรัพย์ทุกประเภทในประเทศต่างๆ (นอกจากประเทศสหรัฐอเมริกา) โดยมีผลบังคับใช้ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2562 สำหรับประเทศไทยซึ่งใช้มาตรฐานการรายงานทางการเงินของไทย (Thai Financial Reporting Standards: TFRS) ซึ่งออกและประกาศใช้โดยสภาวิชาชีพบัญชี (Federation of Accounting Professions) ได้มีประกาศ TFRS16 ซึ่งใช้หลักเกณฑ์ตาม IFRS16 โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2563 เป็นต้นไป (อนุทัย ภูมิสุรกุล และ ศนิชา อัครกิตติลาภ, 2559)
การประกาศใช้หลักเกณฑ์ตาม IFRS16 ทำให้บริษัทฯ ผู้เช่าสินทรัพย์ต้องรายงานรายการมูลค่าปัจจุบันของค่าเช่าจนครบสัญญาเช่าในงบแสดงฐานะการเงินในรายการ “สิทธิในการใช้สินทรัพย์” เป็นรายการสินทรัพย์ของกิจการ และรายงานเป็นรายการ “หนี้สินตามสัญญาเช่า” เป็นหนี้สินไม่หมุนเวียนเมื่อเริ่มต้นสัญญาเช่า หลังจากนั้นเมื่อมีการปิดบัญชีประจำงวด รายการสิทธิในการใช้สินทรัพย์จะถูกลดยอดลงโดย “ค่าเสื่อมราคาสิทธิในการใช้สินทรัพย์สะสม” พร้อมทั้งรายงานรายการ “ค่าเสื่อมราคาสิทธิในการใช้สินทรัพย์” ในงบกำไรขาดทุน ในขณะที่ด้านหนี้สินตามสัญญาเช่าจะถูกลดยอดโดยค่าเช่าส่วนที่เหลือจากหักค่าดอกเบี้ย และดอกเบี้ยจะถูกบันทึกในรายการ “ค่าใช้จ่ายดอกเบี้ยจากหนี้สินตามสัญญาเช่า” ในงบกำไรขาดทุน
มาตรฐานการบัญชีตาม IFRS16 ทำให้กิจการต่างๆ ไม่สามารถใช้การเช่าสินทรัพย์เป็นเครื่องมือในการจัดหาเงินทุนนอกงบการเงินได้อีกต่อไป
เอกสารอ้างอิง
วรศักดิ์ ทุมมานนท์. (ม.ป.ป.). TFRS UPDATE 2020. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2566, จาก: https://www.dst.co.th/images/downloads/TFRS.pdf
อนุทัย ภูมิสุรกุล และ ศนิชา อัครกิตติลาภ. (2559). TFRS-16 สัญญาเช่า. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2566, จาก: https://www.pwc.com/th/en/fru/assets/fru2016/slides/fru-2016-TFRS16-lease-and-TFRS15-revenue-final.pdf
Ang, S-K., Hong, J., Koh, A., Brigham, E. G., &Ehrhardt, M. C. (2021). Financial Management: Theory and Practice. (2nd ed.). Singapore: Cengage Learning Asia