สภาพปัญหาที่ต้องการแก้ไข
องค์การบริหารส่วนตำบลเก่าขามประสบปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม ซ้ำซากเป็นประจำทุกปีเนื่องจากเป็น พื้นที่รับน้ำอยู่นอกเขตชลประทาน หลังจากปี 2558 ได้นำโครงการนวัตกรรมธนาคารน้ำใต้ดินมาแก้ปัญหาการ บริหารจัดการน้ำจนประสบผลสำเร็จและกลายเป็นการบริหารจัดการระบบธนาคารน้ำใต้ดินต้นแบบประเทศไทย แต่ในบางพื้นที่ในเขต อบต. เก่าขาม ที่ระบบน้ำประปาหมู่บ้านและระบบคลองน้ำเข้าไม่ถึงทำให้ยังเกิดปัญหาการนำน้ำจากระบบธนาคารน้ำใต้ดินมาใช้ประโยชน์ จึงมีปัญหาน้ำอุปโภค – บริโภค และน้ำเพื่อการเกษตรนอกฤดูกาล และน้ำที่จะนำมาจ่ายแจกเพื่อบรรเทาปัญหาสาธารณภัยและปัญหาภัยแล้ง จึงเกิดโครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ (ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต) เพื่อแก้ไขปัญหาระบบการบริหารจัดการน้ำรูปแบบเดิม ให้มีการบริหารจัดการน้ำได้อย่างทั่วถึงและครอบคลุมพื้นที่ เนื่องจากมีข้อจำกัดในด้านงบประมาณ ความห่างไกลของชุมชน กลุ่มเล็กๆ รวมถึงความต่อเนื่องของระบบการบริหารจัดการน้ำที่มีอยู่เดิมและด้านพลังงานหลัก (ไฟฟ้า) ด้วยระบบสูบน้ำใช้พลังงานแสงอาทิตย์เป็นหลักทำให้ระบบกระจายน้ำ ของโครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ(ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต (Life For Bank) เพื่อลดผลกระทบการบริหารจัดการน้ำรูปแบบเดิมที่ไม่สามรถดำเนินการได้อย่างทั่วถึง เพื่อให้พี่น้องประชาชนที่อยู่ห่างไกลจากชุมชนเข้าถึงการบริการสาธารณะได้อย่างเท่าเทียม ทุกเพศ ทุกวัย มีน้ำอุปโภค บริโภค ทำการเกษตร ได้อย่างทั่วถึงตลอด ๒๔ ชั่วโมง
วัตถุประสงค์
1. เพื่อพัฒนาระบบการบริหารจัดการน้ำสำหรับประชาชนทุกเพศทุกวัย สามารถเข้าถึงนวัตกรรม
ลดความเหลื่อมล้ำในสังคม
2. เพื่อให้ระบบการบริหารจัดการน้ำมีประสิทธิภาพ ประสิทธิผล สามารถแก้ไขปัญหาให้ประชาชนในพื้นที่ได้อย่างครอบคลุมทั่วถึง
3 . เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำอุปโภค – บริโภค น้ำเพื่อการเกษตรนอกฤดูกาล.และบรรเทาปัญหาสาธารณภัยและปัญหาภัยแล้ง
4 เพื่อส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนจากกระบวนการบริหารจัดการระบบธนาคารน้ำใต้ดินต้นแบบประเทศไทยของ อบต.เก่าขาม ให้ประชาชนกินดีอยู่ดี มีความมั่นคงในการประกอบอาชีพ และการดำรงชีวิต มีรายได้จากการขายสินค้าให้นักท่องเที่ยว มีรายได้จากการประกอบอาหารให้คณะศึกษาดูงาน
การดำเนินโครงการ
โครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ“ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต” เป็นระบบกระจายน้ำรูปแบบใหม่ที่ยังไมมีท้องถิ่นใดทำมาก่อน ทำการคิดค้นออกแบบให้สอดคล้องกับความต้องการในการแก้ไขปัญหาให้กับชุมชนห่างไกลกลุ่มเล็กๆ ตามความต้องการอย่างเหมาะสม กับบริบทพื้นที่และชุมชนบริเวณนั้นๆ ตามขนาดไม่เกิน ๒๐ ครัวเรือน รวมถึงความต่อเนื่องของระบบการบริหารจัดการน้ำที่มีอยู่เดิมและด้านพลังงานหลัก (ไฟฟ้า) ด้วยระบบสูบน้ำใช้พลังงานแสงอาทิตย์เป็นหลักทำให้ระบบกระจายน้ำ ของโครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ(ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต (Life For Bank) เกิดระบบกระจายน้ำไม่เกิน ๑ ตารางกิโลเมตร ปริมาณการใช้น้ำเฉพาะเวลาที่ไม่มีแสงแดด ครั้งละไม่เกิน ๑๐ ลูกบาศก์เมตรหรือ ๑๐,๐๐๐ ลิตร ใช้หลักการคำนวณการใช้น้ำต่อคน/ปีไม่เกิน ๕๐ ลูกบาศก์เมตร ปรับเปลี่ยนรูปแบบการกระจายน้ำรูปแบบเดิมที่เป็นระบบประปาหมู่บ้าน ระบบคลองส่งน้ำ หรืการขุดสระน้ำที่ใช้งบประมาณค่อนข้างเยอะและมีพื้นที่ขนาดใหญ่ หรืออัตราการสูญเสียจากการระเหยไปโดยเปล่าประโยชน์
ความคิดริเริ่มและความสอดคล้องกับสภาพปัญหาหรือบริบทชุมชนท้องถิ่น ซึ่งนวัตกรรมที่ทำต้องเกิดจากสภาพปัญหาของท้องถิ่นและความต้องการของประชาชน
ด้วยบริบทของชุมชนตำบลเก่าขามประกอบด้วย ๑๓ หมู่บ้าน มีพื้นที่ ๗๔.๙๕ ตารางกิโลเมตร จัดเป็นพื้นที่นอกเขตชลประทานจึงมีระบบการบริหารจัดการน้ำในชุมชนหลายรูปแบบ เช่น การจัดการตามลักษณะแหล่งน้ำเดิมในลำห้วย การสร้างฝายชะลอ การขุดสระน้ำรวมถึงการบริหารจัดการน้ำระบบธนาคารน้ำใต้ดินแบบพอเพียงตามบริบทของชุมชน แต่ยังมีพื้นที่บางส่วนในหลายหมู่บ้านในพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลเก่าขามที่ไม่สามารถนำระบบการบริหารจัดการน้ำรูปแบบเดิมเข้ามาบริหารจัดการได้ จึงได้คิดค้นโครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ(นาคารน้ำเพื่อชีวิต) เพื่อมาแก้ไขปัญหาที่มีอยู่เดิมและนำไปสู่การจัดหาน้ำสะอาดเพื่อการอุปโภคบริโภคให้แก่ชุมชน ครบทุกหมู่บ้านหรือทุกครัวเรือน รวมทั้งการจัดหาแหล่งน้ำสำรองในพื้นที่ซึ่งขาดแคลนแหล่งน้ำต้นทุน
ความท้าทายและการสร้างความร่วมมือกับทุกภาคส่วนในนวัตกรรมท้องถิ่น จุดเด่นที่สร้างความแตกต่างที่ทำให้เรียกว่านวัตกรรม
ในการดเนินการองค์การบริหารส่วนตำบลเก่าขามได้ตั้งเป้าหมายหลักของการพัฒนาโครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ(ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต) คือการ ป้องกัน บรรเทา แก้ไขสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบันให้ทุกคนทุกชุมชนมีน้ำใช้ได้อย่างยั่งยืน ลดปัญหาภัยแล้ง ซึ่งเกิดขึ้นเป็นประจำทุกปีและนับวันยิ่งรุนแรงมากขึ้นเนื่องจากปัญหาการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศของโลก(Climate Change) ผลประโยชน์ทางตรงที่ได้รับคือประชาชนมีน้ำเพียงพอสำหรับอุปโภค บริโภค ทำการเกษตร ตลอดทั้งปีสามารถลดความเสียหายจากระบบบริการสาธารณะที่มีอยู่เดิมได้เป็นอย่างดี ลดต้นทุนการผลิต ทำให้เกิดความมั่นคงด้านเศรษฐกิจมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น อย่างเพียงพอในทุกพื้นที่ของชุมชนและยังสามารถเข้าถึงโครงการได้ทุกเพศ ทุกวัยแม้อยู่ห่างไกลจากระบบบริการสาธารณะของภาครัฐ
ทั้งนี้ในการดเนินการองค์การบริหารส่วนตำบลเก่าขามได้อาศัยการมีส่วนร่วมของประชาชนด้วยการจัดทำแผนประชาคมหมู่บ้าน จัดทำแผนพัฒนา จัดตั้งงบประมาณเพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นและการร้องขอให้ดำเนินการแก้ไขปัญหาดังกล่าว สำหรับรูปแบบนวัตกรรมในการออกแบบได้ร่วมมือกับภาคเอกชนในการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้แข็งแรงทนทาน ทันสมัยให้ใช้งานได้อย่างคุ้มค่าติดตั้งง่าย ด้วยการทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ จากภาคเอกชน เช่นกลุ่มบริษัท IRPC และ SR Group ในการผลิตถัง วัดบ้านเก่าขาม โรงเรียนบ้านเก่าขาม พัฒนาชุมชนอำเภอน้ำยืนและ เกษตรอำเภอน้ำยืน รวมถึงภาคีเครือข่ายภาครัฐที่นำรูปแบบไปประยุกต์ใช้กับระบบสูบน้ำภาคการเกษตรด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ ของกรมพลังงานและกรมทรัพยากรน้ำ เป็นต้น
การบริหารแบบมืออาชีพ ลดขั้นตอน อำนวยความสะดวก ความรวดเร็ว ช่องทางการบริการที่หลากหลาย และการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล
โครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ“ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต” เป็นระบบกระจายน้ำรูปแบบใหม่ที่ยังไมมีท้องถิ่นใดทำมาก่อน ทำการคิดค้นออกแบบให้สอดคล้องกับความต้องการในการแก้ไขปัญหาให้กับชุมชนห่างไกลตามความต้องการอย่างเหมาะสม กับบริบทพื้นที่และชุมชนบริเวณนั้นๆตามขนาดไม่เกิน๒๐ครัวเรือน ระบบกระจายน้ำไม่เกิน ๑ ตารางกิโลเมตร ปริมาณการใช้น้ำเฉพาะเวลาที่ไม่มีแสงแดด ครั้งละไม่เกิน ๑๐ลูกบาศก์เมตรหรือ ๑๐,๐๐๐ ลิตร ใช้หลักการคำนวณการใช้น้ำต่อคน/ปีไม่เกิน ๕๐ ลูกบาศก์เมตร ปรับเปลี่ยนรูปแบบการกระจายน้ำรูปแบบเดิมที่เป็นระบบประปาหมู่บ้าน ระบบคลองส่งน้ำ หรืการขุดสระน้ำที่ใช้งบประมาณค่อนข้างเยอะและมีพื้นที่ขนาดใหญ่ หรืออัตราการสูญเสียจากการระเหยไปโดยเปล่าประโยชน์
มีการนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้ร่วมกับโครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ(ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต) ดังนี้
1. สำรวจชั้นดินด้านกายภาพ ชีวภาพ ด้วยการทำธรณีฟิสิกษ์การวัดค่าความหนาแน่นทางชั้นดิน ด้วยกระแสแรงต้านทางไฟฟ้า(Resistivity)ในภาพรวมทั้งตำบลรวมถึงจุดที่ตั้งโครงการ
2. การสำรวจแหล่งน้ำใต้ดิน ทางอุทกวิทยา ทั้งตำบลรวมถึงจุดที่ตั้งโครงการ
3. มีการกำหนดตำแหน่งที่ตั้งโครงการผ่านโปรแกรม GOOGLE EARTH วางแผนร่วมกับประชาคมหมู่บ้าน
4. มีการจัดตั้งกลุ่มไลท์เพื่อแจ้งข่าวสารในกลุ่มผู้ใช้น้ำประจำกลุ่มและระหว่างกลุ่มโครงการ
สำหรับการดำเนินการนั้น องค์การบริหารส่วนตำบลเก่าขามได้นำแนวคิดจากนวัตกรรมท่อระบายน้ำ มาเป็นท่อเก็บน้ำ ทำการคิดค้นออกแบบให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาของชุมชนที่ได้รับผลกระทบรวมถึงบริบทที่แตกต่างจากชุมชนหลัก เช่นขนาดพื้นที่ตั้งโครงการ งบประมาณ รูปแบบการมีส่วนร่วม รวมถึงความเหมาะสมของการใช้งานโครงการนวัตกรรม ด้วยความร่วมมือของกลุ่มบริษัท SR Group นำท่อลอนพอลิเอทิลีนเสริมเหล็กสำหรับงานประเภทที่ใช้กับระบบระบายน้ำ หรือท่อชนิดไร้แรงดัน (non-pressured pipe) ท่อลอน HDPE เสริมเหล็กแบรนด์น้องใหม่ “PROPIPE” ก็เป็นหนึ่งในวัสดุที่ทางผู้ผลิตท่อ HDPE ได้ต่อยอดและพัฒนาสินค้านวัตกรรมออกมา จนได้จดทะเบียนบัญชีนวัตกรรม และได้อนุสิทธิบัตรของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ตอบโจทย์การใช้งานท่อที่ฝังไว้ใต้พื้นผิวถนนจราจร บริเวณพื้นที่ชุมชน หนาแน่น สามารถรับแรงกดทับของน้ำหนักของรถบรรทุกได้ไม่ต่ำกว่า 40ตัน/ตรม.อีกทั้งยังช่วยป้องกันการการทรุดตัวของดิน ติดตั้งง่าย น้ำหนักเบา และอายุการใช้งานนานถึง 50 ปี ด้วยการคิดคำนวนการออกแบบรูปแบบใหม่ที่เหมาะสมกับพื้นที่และความต้องการของชุมชนที่ประสบปัญหาด้านแหล่งน้ำ จึงนำท่อนวัตกรรมHDPE จากใช้ระบายน้ำมาเก็บน้ำที่สามารถลดปัญหาที่เกิดขึ้นได้เป็นอย่างดี ด้วยการดีไซค์การออกแบบควบคู่ไปกับด้านวิศวกรรมโครงสร้าง ที่เหมาะสม ขนาดความกว้าง 2.00 เมตรสูง 3.50 เมตร ทรงกระบอกแนวตั้ง บรรจุปริมาณน้ำได้ ๑๐,๐๐๐ ลิตร ด้วยการออกแบบรูปทรงกระบอกทำให้น้ำหรือของเหลวที่อยู่ในถังมีน้ำหนักมากถึง ๑๐ ตัน ทำให้มีน้ำหนักที่กดทับจากด้านบนลงด้านล่างของถังนวัตกรรม เร่งระบายน้ำออกจากถังได้ค่อนข้างไกลด้วยท่อกระจายน้ำขนาด ๑.๕ นิ้ว และไม่มีความจำเป็นที่ใช้ฐานรองรับที่สูงจากพื้นเป็นตัวช่วยในการส่งน้ำ สามารถติดตั้งได้ทุกพื้นที่ เคลื่อนย้ายง่าย แข็งแรงทนทาน คุ้มค่างบประมาณ จึงเกิดเป็นนวัตกรรมของโครงการสนับสนุนธนาคารน้ำ(ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต) เป็นความคิดริเริ่มสร้างสรรค์การบริหารจัดการน้ำรูปแบบใหม่เป็น (NEW MODEL)ให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องของตนเองและสามารถนำไปปรับใช้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศไทย
ประโยชน์ที่ได้รับ
ด้านเศรษฐกิจ
1. ประชาชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการประกอบอาชีพการเกษตรในและนอกฤดูกาล เฉลี่ยครัวเรือนละ 150,000 บาท เพิ่มขึ้นร้อยละ 88.86 % จำนวน 240 ครัวเรือน จากเกณฑ์จปฐ 168,802.41 บาท/ครัวเรือน/ปี เพิ่มขึ้นเป็น 318,802.41บาท/คน/ปี
2. ประชาชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการท่องเที่ยวและคณะศึกษาดูงาน จากเดิมปีพ.ศ. 2564 จำนวน17 คณะ มา พ.ศ. 2565 จำนวน 34 คณะ คิดเป็นเพิ่มขึ้นร้อยละ 50%
3. สามารถลดภาระค่าใช้จ่ายด้านความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินที่เกิดจากอัคคีภัย อัตราการใช้เชื้อเพลิงลดลง 5.06 ลิตร คิดเป็นเงินจำนวน 205.13 บาท/ครั้ง
ด้านสิ่งแวดล้อม สามารถเพิ่มพื้นที่สีเขียว ลดการเผาตอซัง ลดปัญหาหมอกควัน ลดปัญหาฝุ่นPM 2.5 ลดสภาวะโลกร้อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ จำนวน240 ครัวเรือน ปริมาณพื้นที่ 4,320ไร่ต่อปีคิดเป็นร้อยละ 21.87 % จากครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบทั้งหมด 1,026 ครัวเรือน 19,753 ไร่
ด้านสังคม ประชาชนสามารถเข้าถึงโครงการนวัตกรรมได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมทุกเพศ ทุกวัย ลดความเหลื่อมล้ำทางสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพในด้านต่างๆเช่น การบริหารจัดการน้ำสำหรับอุปโภค บริโภค น้ำเพื่อการเกษตรในและนอกฤดูกาล ลดปัญหาภัยแล้งเพิ่มพื้นที่สีเขียวได้มากขึ้น
– ลดปัญหาน้ำอุปโภค บริโภค ที่เกิดขึ้นเป็นประจำทุกๆปี จำนวน 240ครัวเรือน
คิดเป็นร้อยละ 23.39 % จากครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบทั้งหมด 1,026 ครัวเรือน
– ลดปัญหาภัยแล้งที่เกิดขึ้นเป็นประจำทุกๆปี จำนวน240 ครัวเรือน ปริมาณพื้นที่ 4,320ไร่ต่อปีคิดเป็นร้อยละ 21.87 % จากครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบทั้งหมด 1,026 ครัวเรือน 19,753 ไร่
– ลดการว่างงานและอพยพแรงงาน มีจำนวนครัวเรือนที่ประกอบอาชีพนอกฤดูเก็บเกี่ยวเพิ่มขึ้นจำนวน 240 ครัวเรือน คิดเป็นร้อยละ 23.39% จากครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบทั้งหมด 1,026 ครัวเรือน
– มีส่วนร่วมและสามารถเข้าถึงโครงการนวัตกรรม จำนวน 240 ครัวเรือน คิดเป็นร้อยละ 23.39% จากครัวเรือนที่ยังไม่ได้รับการบริหารจัดการน้ำอย่างทั่วถึงทั้งหมด 1,026 ครัวเรือน
ผลกระทบในการดำเนินการ
1. หลังจากที่ดำเนินโครงการนวัตกรรมเกิดการเปลี่ยนแปลงลดช่องว่างระหว่างครอบครัวมากขึ้นจากที่ต้องออกไปทำงานถิ่นอื่น กลับมาประกอบอาชีพกับครอบครัวตนเองมีภูมิคุ้มกันทางครอบครัวที่ดีสามารถลดปัญหายาเสพติดและปัญหาทางสังคมอย่างยั่งยืนได้ถึง 240 ครัวเรือน
๒. เกิดระบบส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนจากกระบวนการบริหารจัดการระบบธนาคารน้ำใต้ดินต้นแบบประเทศไทยของ อบต.เก่าขามจากโครงการนวัตกรรมสนับสนุนธนาคารน้ำ“ธนาคารน้ำเพื่อชีวิต” ซึ่งถือเป็นระบบกระจายน้ำรูปแบบใหม่ที่ยังไมมีท้องถิ่นใดทำมาก่อน แรงบันดาลใจที่ทำให้เกิดผลงานนวัตกรรมที่เกิดขึ้น เกิดจากความต้องการของชุมชนที่อยู่ห่างไกลและยังไม่ได้รับการบริการด้านสาธารณะด้านแหล่งน้ำทำให้ขาดแคลนน้ำอุปโภค บริโภค น้ำทำการเกษตรนอกฤดูกาลรวมถึงปัญหาภัยแล้งที่เกิดขึ้น จำนวนมากถึง 1,026 ครัวเรือนคิดเป็นพื้นที่ประมาณ 19,753ไร่จากพื้นที่ทั้งหมด 46,843ไร่
อ้างอิงข้อมูลจาก
สรุปรายงานการตรวจประเมินคัดเลือกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการบริหารจัดการที่ดี ประจำปีงบประมาณ 2566 ขององค์การบริหารส่วนตำบลเก่าขาม อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2566 โดยผศ.ดร.นพพล อัคฮาด และ อ.ดร.กิตติพงษ์ เพียรพิทักษ์
