AHP (Analytic Hierarchy Process) เป็นกระบวนการตัดสินใจแบบหลายเกณฑ์ (Multi-criteria Decision Making) ที่ช่วยให้เราสามารถเลือกทางเลือกที่ดีที่สุดจากทางเลือกที่มีอยู่หลายทางเลือก โดย AHP จะทำการวิเคราะห์ทางเลือกต่างๆ โดยใช้ลำดับชั้น (Hierarchy) ของเกณฑ์การตัดสินใจ
ใน AHP ลำดับชั้นของเกณฑ์การตัดสินใจจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลักๆ คือ
- วัตถุประสงค์ (Objectives) คือ เป้าหมายที่เราต้องการบรรลุ
- เกณฑ์การตัดสินใจ (Decision Criteria) คือ ปัจจัยต่างๆ ที่ใช้ในการพิจารณาทางเลือกต่างๆ
AHP จะใช้วิธีการเปรียบเทียบคู่ (Pairwise Comparison) เพื่อหาน้ำหนักของเกณฑ์การตัดสินใจแต่ละตัว จากนั้นจึงนำน้ำหนักของเกณฑ์การตัดสินใจมาคำนวณหาน้ำหนักของทางเลือกต่างๆ
AHP เป็นกระบวนการตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพและเชื่อถือได้ เหมาะสำหรับงานวิจัยแบบ Multi-criterion Decision Making ที่ต้องการเลือกทางเลือกที่ดีที่สุดจากทางเลือกที่มีอยู่หลายทางเลือก
ตัวอย่างการนำ AHP ไปใช้ในงานวิจัยแบบ Multi-criterion Decision Making เช่น
- การเลือกสถานที่ตั้งโรงงาน
- การเลือกหลักสูตรการศึกษา
- การเลือกผลิตภัณฑ์ที่จะเปิดตัว
- การเลือกคู่ค้าทางธุรกิจ
ขั้นตอนการประยุกต์ใช้ AHP เพื่องานวิจัยแบบ Multi-criterion Decision Making
- กำหนดวัตถุประสงค์และเกณฑ์การตัดสินใจ
ขั้นตอนแรกคือการกำหนดวัตถุประสงค์และเกณฑ์การตัดสินใจ วัตถุประสงค์คือเป้าหมายที่เราต้องการบรรลุ ส่วนเกณฑ์การตัดสินใจคือปัจจัยต่างๆ ที่ใช้ในการพิจารณาทางเลือกต่างๆ
- สร้างลำดับชั้น
ลำดับชั้นของเกณฑ์การตัดสินใจจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลักๆ คือ วัตถุประสงค์และเกณฑ์การตัดสินใจ ลำดับชั้นจะช่วยให้เราเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างวัตถุประสงค์และเกณฑ์การตัดสินใจ
- เปรียบเทียบคู่
ขั้นตอนต่อไปคือการใช้วิธีการเปรียบเทียบคู่เพื่อหาน้ำหนักของเกณฑ์การตัดสินใจแต่ละตัว วิธีการเปรียบเทียบคู่จะช่วยให้เรากำหนดน้ำหนักของเกณฑ์การตัดสินใจแต่ละตัวได้อย่างเหมาะสม
- คำนวณน้ำหนักของทางเลือก
เมื่อหาน้ำหนักของเกณฑ์การตัดสินใจได้แล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการคำนวณน้ำหนักของทางเลือกต่างๆ โดยนำน้ำหนักของเกณฑ์การตัดสินใจมาคำนวณหาน้ำหนักของทางเลือกต่างๆ
- เลือกทางเลือกที่ดีที่สุด
ทางเลือกที่มีน้ำหนักมากที่สุดคือทางเลือกที่ดีที่สุด
Schematic representation of the AHP model.
Akarte, M. M., Surendra, N. V., Ravi, B., & Rangaraj, N. (2001). Web based casting supplier evaluation using analytical hierarchy process. Journal of the Operational Research Society, 52(5), 511-522.
ข้อดีของการใช้ AHP
- ช่วยให้เราสามารถเลือกทางเลือกที่ดีที่สุดจากทางเลือกที่มีอยู่หลายทางเลือก
- เป็นกระบวนการตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพและเชื่อถือได้
- สามารถใช้ได้กับงานวิจัยแบบ Multi-criterion Decision Making หลากหลายประเภท
ข้อเสียของการใช้ AHP
- ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญในการเปรียบเทียบคู่
- ต้องใช้การคำนวณที่ซับซ้อน
สรุป
AHP เป็นกระบวนการตัดสินใจแบบหลายเกณฑ์ที่มีประสิทธิภาพและเชื่อถือได้ เหมาะสำหรับงานวิจัยแบบ Multi-criterion Decision Making ที่ต้องการเลือกทางเลือกที่ดีที่สุดจากทางเลือกที่มีอยู่หลายทางเลือก
อย่างไรก็ตามแหล่งค้นคว้าทางวิชาการทั้งไทยและต่างประเทศเกี่ยวกับ AHP เพื่องานวิจัยแบบ Multi-criterion Decision making มีมากมาย สามารถเลือกศึกษาได้ตามความสนใจและระดับความยากง่าย สำหรับผู้เริ่มต้น ควรศึกษาจากบทความวิชาการหรือหนังสือที่มีเนื้อหาอธิบายหลักการและขั้นตอนของ AHP เบื้องต้น จากนั้นจึงศึกษาจากหนังสือหรือบทความวิชาการที่มีเนื้อหาเชิงลึกเกี่ยวกับ AHP เพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในงานวิจัยของตน
นอกจากนี้ ยังมีแหล่งความรู้เกี่ยวกับ AHP อีกมากมายที่สามารถหาได้จากอินเทอร์เน็ต เช่น เว็บไซต์ของ Thomas L. Saaty ผู้พัฒนา AHP หรือเว็บไซต์ของสถาบันวิจัยต่างๆ ที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับ AHP
- บทความวิชาการ
- Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. New York: McGraw-Hill.
- Saaty, T. L. (2008). Decision-making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83-98.
- Saaty, T. L. (2015). The analytic hierarchy process: A retrospective and prospective view. Journal of Multi-Criteria Decision Analysis, 22(2), 75-92.
- หนังสือ
- Saaty, T. L. (1990). Multicriteria decision making: The analytic hierarchy process. Pittsburgh, PA: RWS Publications.
- Saaty, T. L. (2000). Fundamentals of decision making and priority theory with the analytic hierarchy process. Pittsburgh, PA: RWS Publications.
- Saaty, T. L. (2012). Decision making with the analytic hierarchy process: Applications and extensions. New York: Springer.