แนวคิดเกี่ยวกับภาวะผู้นำ
วอร์เรน เบ็นนิส (Warren Bennis) เขียนไว้ใน On Becoming a Leader (2003) “คุณธรรมคือ คุณลักษณะที่สำคัญที่สุดของผู้นำ ที่ต้องยึดถือปฏิบัติอย่างเหนียวแน่นและสม่ำเสมอเพื่อเป็นแบบอย่างที่ดี” (Integrity is the most important characteristic of a leader, and he or she must be prepared to demonstrate again and again) หากจะค้นหา ความหมายคำว่า ภาวะผู้นำจะพบว่ามีผู้ให้ความหมายไว้มากมาย อาทิ
1) ภาวะผู้นำ คือ กระบวนการที่บุคคลหนึ่งมีความตั้งใจที่จะใช้อิทธิพลเหนือคนอื่นในการนำในโครงสร้างและการดำเนินกิจกรรมในองค์การ (Yukl,2010)
2) ภาวะผู้นำ คือความสามารถที่จะสร้างความเชื่อมั่นและให้การสนับสนุนบุคคล เพื่อให้บรรลุเป้าหมายขององค์การ (Dubrin,2012)
3) ภาวะผู้นำ คือความสัมพันธ์ที่มีอิทธิพลระหว่างผู้นำและผู้ตามซึ่งทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเพื่อให้บรรลุจุดมุ่งหมายร่วมกัน (Daft ,1999)
4) ภาวะผู้นำ คือ ความสามารถในการจูงใจโน้มน้าวให้บุคคลอื่นประพฤติปฏิบัติตามในสิ่งที่ผู้นำวางวัตถุประสงค์ไว้ (ปุระชัย เปี่ยมสมบูรณ์,2550)
5) ภาวะผู้นำ คือ กระบวนการที่ใช้การจูงใจหรืออิทธิพลของผู้นำเพื่อให้ผู้อื่นปฏิบัติงานให้บรรลุตามเป้าหมายของกลุ่มหรือองค์การที่วางเอาไว้ (จิรวัฒน์ เมธาสุทธิรัตน์ ,2562)
นอกจากนี้ จากการศึกษาของวอร์เรน เบ็นนิส (Warren Bennis) และเบิท มานัส (Burt Manus) (1985) พบว่ามีผู้ให้คำจำกัดความไว้กว่า 850 ความหมาย แต่สิ่งที่นักทฤษฏีภาวะผู้นำสนใจตั้งเป็นประเด็นคำถามเพื่อศึกษาและค้นหาคำตอบคือ คุณลักษณะเฉพาะที่สำคัญของผู้นำประกอบด้วยอะไรบ้าง เขาเหล่านั้น สร้างวิสัยทัศน์ขึ้นมาได้อย่างไร อะไรเป็นสิ่งจูงใจ และเขาเหล่านั้นจูงใจผู้อื่นได้อย่างไร เขามีบทบาทภารกิจอะไร
อย่างไรก็ตาม นักทฤษฎีภาวะผู้นำ ระยะหลังเชื่อว่า ความเป็นผู้นำเป็นสิ่งที่สามารถปรับปรุงพัฒนาขึ้นมาได้ด้วยการฝึกฝนปฏิบัติเหมือนทักษะอื่นๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่สามารถสอนได้ ผู้บริหารสามารถสร้างสภาวะเงื่อนไข ซึ่งเอื้อให้ภาวะผู้นำในตัวบุคคลในองค์การแสดงออกได้เต็มที่ รวมทั้งพัฒนา ฝึกฝน หรือสร้างให้เกิดขึ้นได้ในตัวบุคคล ในหน่วยงานทั้งหลายจำเป็นต้องมีผู้นำเพื่อกำหนดนโยบายการบริหาร ปฏิบัติภารกิจ เพื่อผลักดันให้องค์การเดินไปสู่เป้าหมาย ซึ่งตามปรกติถ้าเราจะพิจารณาว่าใครคือผู้นำก็จะมองจากตำแหน่งบริหารสูงสุดในองค์การนั้น แต่ในข้อเท็จจริงบุคคลเหล่านั้นมีตำแหน่งบริหารสูงสุดก็จริง แต่จะเป็นผู้มีความเป็นผู้นำหรือไม่ ยังมีข้อสงสัย เพราะหากผู้บริหารนั้นไม่สามารถขับเคลื่อนองค์การให้บรรลุเป้าหมาย ไม่สามารถจูงใจผู้ปฏิบัติงานให้ทุ่มเททำงาน อย่างเต็มศักยภาพ ก็แสดงว่าผู้บริหารนั้นยังไม่มีความเป็นผู้นำ
ดังนั้น “ผู้บริหารที่มีภาวะผู้นำ” คือ ผู้ที่มีคุณลักษณะเฉพาะที่แตกต่างจากผู้บริหารที่เป็นผู้บังคับบัญชาโดยทั่วไป ไม่ว่าจะเป็นการมองเห็นอนาคต มีวิสัยทัศน์ เห็นในสิ่งที่ทุกคนยังเห็นไม่ชัด รู้จักจังหวะและโอกาสที่เหมาะสม ที่สำคัญสามารถจูงใจและเป็นที่เชื่อถือไว้วางใจ เป็นแบบอย่างให้กับผู้อื่นได้ ในขณะที่ผู้บริหารทั่วไป จะมีลักษณะของผู้ควบคุม รักษากฎ กติกาและเป็นผู้ปกครองมากกว่าการช่วยอำนวยการ ส่งเสริมสนับสนุนผู้อื่น