จากการศึกษาค้นคว้าของผู้เขียนในการศึกษาบทบาทของเทศบาลเมืองหัวหินกับการนำมาตรการด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ที่เรียกว่า HDC มาจัดการวิกฤติโควิด-19 ระลอกแรกนั้น ปรากฏข้อมูลที่น่าสนใจดังนี้
สำหรับหลักวิธีการจัดการและการปฏิบัติต่อกันภายใต้มาตรการด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ที่เรียกว่า HDC Platform นั้นประกอบด้วยหลักการดังต่อไปนี้
H ตัวแรกมาจาก Hygiene หรือสุขลักษณะที่ดี เช่น การกินอาหารที่มีประโยชน์ การพักผ่อน การหลับนอน ที่สอดคล้องกับมวลรวมชีวภาพของตนเอง การจัดการชีวิตไม่ให้มีความเครียด แต่เพียงเท่านั้นยังไม่พอ เพราะเมื่อเกิดการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ขึ้นมาต้องมีการยกการ์ดขึ้นมาให้สูงอีก โดยการสวมใส่แมสท์/สวมหน้ากาก ล้างมือ ซึ่งเป็นหลักการที่เพิ่มขึ้นมาจากหลักสุขลักษณะที่ดีที่มีอยู่แล้ว
D ตัวที่สองคือ Distancing แปลว่าเว้นระยะห่างทางสังคม อันนี้มีส่วนสำคัญมากเพราะว่า ฟองน้ำลายหรือไอจาม ซึ่งจะไปตกอยู่ในระยะ 1.5 เมตร ต้องอบรมให้ประชาชนเข้าใจในเรื่องนี้ หรือเมื่อเข้าไปในที่ชุมชนแน่นหนา การใช้งานในพื้นที่ต่างๆ ที่มีการรวมตัวของคน ต้องมีการเว้นระยะห่างทางสังคม
C ตัวสุดท้ายคือ Clean หรือการทำความสะอาด โดยมีการจัดระบบการทำความสะอาดเพื่อฆ่าเชื้อโรคออกเป็น 3 ส่วน ส่วนที่ 1 คือ Clean ตัวเอง เพราะโควิด 19 จะเข้าทางปาก ทางจมูก ซึ่งต้องถูกปิดโดยสวมแมสท์ ก็ต้องหมั่นทำความสะอาดมือเพื่อไม่ให้มือหยิบจับเชื้อโรคเข้าไปในปาก หลังจากนั้นส่วนที่ 2 ต้องไป Clean สิ่งแวดล้อม ประตูหน้าต่าง ก็มีการพูดคุยกัน และส่วนที่ 3 Clean คือทำความสะอาดระบบ เช่น ระบบแอร์ ระบบน้ำเสีย ระบบอากาศ
เทศบาลเมืองหัวหินได้ร่วมกับภาคีเครือข่ายทางสาธารณสุขนำเอาหลักการ 3 หลักข้างต้น ได้แก่ Hygiene, Distancing และ Clean ซึ่งจริงๆ แล้วคือหลักในการดำรงชีวิต เป็นหลักการพื้นฐานด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมมาเป็นตัวตั้ง และใช้มาตรการนี้มาเป็นเครื่องมือในการควบคุมโรค ซึ่งนำมาสู่การปฏิบัติและการเรียนรู้ทำความเข้าใจหลักการ HDC ในระดับบุคคล ระดับสังคมที่เป็นผู้ประกอบการสถานประกอบการต่างๆ และระดับสังคมที่มีความสลับซับซ้อนที่หลากหลาย เช่น ห้างสรรพสินค้าต่างๆ สถานบันเทิง ก็สามารถปฏิบัติตามหลักการทั้งสามนี้ได้ ซึ่งวัตถุประสงค์ที่เทศบาลทำตัวชี้วัดนี้ขึ้นมาเพื่อให้กิจการที่มีอยู่ในพื้นที่ ประชาชนที่อยู่ในพื้นที่สามารถเดินหน้าต่อไปได้ เดิมเทศบาลเองไม่มีองค์ความรู้และบุคลากรที่เชี่ยวชาญมากพอ แต่พอได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญกรมอนามัยไปผูกโยงกับแพลตฟอร์ม Thaistopcovid แล้วใช้ผลการดำเนินการตามมาตรการนี้ในพื้นที่ไปต่อรองกับระดับจังหวัด ระดับ ศบค. จังหวัด เพื่อผ่อนปลดมาตรการต่าง ๆ ว่าพื้นที่เทศบาลเมืองหัวหินมีมาตรฐานที่จะควบคุมสถานการณ์ได้ และท้ายที่สุดนำหลักการที่พัฒนาขึ้นทำไปผูกโยงกับมาตรฐานตามที่ประกาศผ่อนผันกิจการตามประกาศ ศบค. มาเป็นเงื่อนไขในการผ่อนปรนในพื้นที่ประกอบกัน
สำหรับเทคนิคที่ทำให้มาตรการ HDC สามารถดำเนินการได้อย่างบูรณาการในพื้นที่นั้น เทศบาลได้การใช้เทคนิคที่เรียกว่า “6 ร่วม 5 คืน” ซึ่งมีดังนี้ ร่วมที่ 1 คือการให้ภาคีเครือข่ายมาร่วมรับรู้ปัญหาร่วมกันก่อนว่ามันมีปัญหาอะไรเกิดขึ้นบ้างในพื้นที่ของเรา ต่อมาร่วมที่ 2 ให้เกิดการร่วมคิดช่วยกันที่จะแก้ไขปัญหา ต่อมาร่วมที่ 3 มาร่วมหาแนวทาง ต่อมาร่วมที่ 4 วางแผนร่วมกัน ต่อมาร่วมที่ 5 ให้คนทั้งระบบมาร่วมกันทำ สนธิทรัพยากร เข้ามาร่วมปฏิบัติ ไปร่วมแนะนำ ลงไปแจกแมสท์ แจงเจลล้างมือ ลงไปให้ความรู้ รู้ไปด้วยกัน และต่อมาร่วมที่ 6 เกิดอะไรขึ้นก็ร่วมกันรับผิดชอบ ในท้ายที่สุดทุกคนที่เข้ามาร่วมก็มีความภาคภูมิใจร่วมกัน ซึ่งกระบวนการเหล่านี้หัวใจสำคัญอยู่ที่ข้อมูล อย่างเช่นทางเทศบาลเมืองหัวหินได้จัดทำ “QR Code หัวหินชนะ” ขึ้นมาเพื่อรู้ความเคลื่อนไหว รู้จักการลื่นไหลของคนเข้าคนออกอย่างเป็นปัจจุบัน พอได้ข้อมูลเสร็จแล้ว ก็มีการประมวลข้อมูลแล้วคืนข้อมูลให้กับผู้ประกอบการและแกนนำชุมชนทันที นอกจากนั้นแล้วก็คืนพื้นที่ให้แกนนำชุมชน/ผู้ประกอบการที่ผ่านการอบรมได้จัดการในพื้นที่ในชุมชน/สถานประกอบการของตนเอง เพราะทางเทศบาลได้ให้ความรู้ความเข้าใจและมาตรการ HDC ไปในระดับหนึ่งแล้ว เกิดความเชื่อมั่นแล้ว หลังจากนั้นก็เพียงเข้าไปประคับประคอง แล้วก็คืนความมั่นใจในการทำงานให้กับผู้ประกอบการและแกนนำชุมชนเหล่านั้น กระบวนการเหล่านี้สามารถเข้าไปสร้างกระบวนการเรียนรู้ ให้กับชุมชน ให้กับห้างร้าน ให้กับสถานประกอบการ ให้เกิดความเข้าใจเรียนรู้การเปลี่ยนแปลง เข้าใจเรียนรู้เรื่องการแพร่ระบาดของโควิด-19 ท้ายที่สุดแล้วพอคนมั่นใจและเชื่อใจในการใช้ชีวิต ก็จะส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม สุขภาพ คุณภาพชีวิตต่าง ๆ และสิ่งแวดล้อม และที่เทศบาลเมืองหัวหินภาคภูมิใจที่สุดในกระบวนการที่ทำมาในการควบคุมการแพร่ระบาดของโควิด-19 ได้
ที่มา : นพพล อัคฮาด (2565). การสังเคราะห์ผลการปฏิบัติงานที่ดีขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการบริหารจัดการแบบความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาในช่วงวิกฤติการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. ทุนสนับสนุนโครงการวิจัยนักวิจัยรุ่นใหม่ สาขาวิชาวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
