การจัดสรรเงินอุดหนุนให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรคำนึงถึงวัตถุประสงค์ที่สำคัญ ได้แก่ การเพิ่มขีดความสามารถให้กับท้องถิ่นในการจัดบริการสาธารณะได้ตามมาตรฐานที่รัฐบาลกำหนดและเพื่อลดช่องว่างระหว่างท้องถิ่นที่มีฐานะทางการคลังที่แตกต่างกัน โดยสามารถดำเนินการตามนโยบายของรัฐหรือแก้ไขปัญหาที่เกินขีดความสามารถด้านการคลังได้ รวมถึงเพื่อเป็นการเพิ่มขีดความสารถในการพึ่งพาตนเองทางการคลังบนพื้นฐานรายได้ของตนเองได้ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว
เหตุผลของการมีเงินอุดหนุน
การจัดสรรเงินอุดหนุนให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีเหตุผลที่สำคัญ ดังนี้
1) เงินอุดหนุนทำหน้าที่เพื่อลดช่องว่างฐานะทางการคลังของท้องถิ่น ซึ่งฐานะทางการคลังของแต่ละท้องถิ่นนั้นมีลักษณะแตกต่างกันค่อนข้างมาก เงินอุดหนุนจึงทำหน้าที่ปิดช่องว่างระหว่างรายจ่ายกับรายได้(fiscal gap) นอกจากนี้การจัดสรรเงินอุดหนุนยังเป็นกลไกที่สำคัญเพื่อส่งเสริมความเสมอภาค (equalization) ของแต่ละท้องถิ่นอีกด้วย ทั้งนี้เพราะความสามารถจากการจัดเก็บรายได้และการคลังของท้องถิ่นแต่ละแห่งไม่เท่าเทียมกัน (Robin Boadway,2007) สำหรับในประเทศไทยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 ประเภท ได้แก่ กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล หากพิจารณาตัวเลขรายได้เงินอุดหนุนของท้องถิ่นแต่ละประเภทจะพบว่ามีฐานะทางการเงินการคลังที่แตกต่างกัน การจัดสรรเงินอุดหนุนจะเป็นไปตามเกณฑ์ที่กำหนดโดยคณะกรรมการการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยคำนึงถึงความสามารถในการจัดเก็บรายได้ของท้องถิ่น รายได้ที่ได้รับก่อนจัดสรรเงินอุดหนุน อำนาจหน้าที่และภารกิจที่ต้องจัดบริการสาธารณะ จำนวนประชากรและพื้นที่ รวมถึงมีแนวทางในการจัดสรรเงินอุดหนุนให้ผกผันตามรายได้ของท้องถิ่น
2) เงินอุดหนุนทำหน้าที่เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงจากผลกระทบในการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรม โดยเฉพาะปัญหาผลกระทบจากสิ่งแวดล้อม ปัญหาระบบสาธารณูปโภคและสาธารณูปการ ตัวอย่างเช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตจังหวัดชลบุรี และจังหวัดระยอง เป็นต้น เงินอุดหนุนจึงเป็นแหล่งงบประมาณที่รัฐต้องการไปพัฒนาหรือปรับสมดุลในบางพื้นที่เป็นการเฉพาะ
3) เงินอุดหนุนทำหน้าที่เพื่อสนับสนุนยุทธศาสตร์ชาติในการพัฒนาประเทศ เงินอุดหนุนมีบทบาทหลักในการเป็นแหล่งงบประมาณที่สำคัญที่ต้องการให้ท้องถิ่นนำเงินงบประมาณดังกล่าวไปดำเนินการตามนโยบายของรัฐบาลและนโยบายของกลุ่มจังหวัด รวมถึงแต่ละจังหวัดตามยุทธศาสตร์การพัฒนา ซึ่งอาจรวมถึงการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ การพัฒนาด้านการศึกษา และการพัฒนาในด้านต่างๆที่ได้มีการวางแผนการพัฒนาเอาไว้
4) เงินอุดหนุนทำหน้าที่เพื่อสนับสนุนโครงการพัฒนาต่อเนื่องของรัฐบาล รวมถึงโครงการระยาวต่างๆของรัฐบาลที่ยังดำเนินการไม่แล้วเสร็จ และมีลักษณะเป็นโครงการต่อเนื่องในแต่ละพื้นที่ซึ่งมีความจำเป็นจะต้องให้งบประมาณสนับสนุน
บรรณนานุกรม
ประกาศคณะกรรมการการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เรื่องหลักเกณฑ์การจัดสรรเงินอุดหนุนทั่วไปให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 138 ตอนพิเศษ 248 ง 11 ตุลาคม 2564
Boadway R. (2007) “Grants in a Federal Economy: A Conceptual Perspective” Intergovernmental Fiscal Transfers: principles and practice. Washington, D.C.: World Bank. pp. 55-74