การบริหารราชการส่วนกลางในการบริหารราชการแผ่นดินมีลักษณะเป็นไปตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 ซึ่งได้กำหนดให้การบริหารราชการของประเทศไทยมี 3 ส่วน ได้แก่ การบริหารราชการส่วนกลาง ภูมิภาค และท้องถิ่น กล่าวคือ
การบริหารราชการส่วนกลาง ในการบริหารราชการจะใช้ “หลักการรวมอำนาจ” (Centralization) โดยให้อำนาจการบังคับบัญชาและการวินิจฉัยสั่งการสูงสุดอยู่ในส่วนกลาง คือกรุงเทพมหานครอันเป็นเมืองหลวงและศูนย์กลางการบริหารราชการแผ่นดินของรัฐ ในพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 ได้กำหนดให้แบ่งส่วนราชการของการบริหารราชการส่วนกลางนั้นประกอบด้วย (1) สำนักนายกรัฐมนตรี (2) กระทรวง หรือทบวงซึ่งมีฐานะเทียบเท่ากระทรวง (3) ทบวง ซึ่งสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีหรือกระทรวง (4) กรม หรือส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม ซึ่งสังกัดหรือไม่สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง หรือทบวง สำนักนายกรัฐมนตรี ส่วนราชการดังกล่าวนี้มีฐานะเป็นนิติบุคคล
สำหรับ การบริหารราชการส่วนภูมิภาค จะใช้หลักการแบ่งอำนาจ (Deconcentration) โดยราชการบริหารส่วนกลางเป็นเจ้าของอำนาจ แล้วแบ่งอำนาจการบังคับบัญชาและการวินิจฉัยสั่งการให้แก่ภูมิภาคนำไปปฏิบัติให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชน และการปฏิบัติของภูมิภาคนั้นจะต้องให้เหมาะสมสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและขนบธรรมเนียมประเพณีของแต่ละพื้นที่ ทั้งนี้จะต้องไม่ขัดต่อนโยบายของส่วนกลางหรือของคณะรัฐมนตรี หรือตัวบทกฎหมายของประเทศ การบริหารราชการส่วนภูมิภาค มี 2 ระดับ คือ จังหวัด และอำเภอ ในขณะที่การบริหารราชการส่วนท้องถิ่น ใช้หลักการกระจายอำนาจ (Decentralization) ที่ส่วนกลางและส่วนภูมิภาคได้ถ่ายโอนพันธกิจพร้อมกับมอบอำนาจการปกครองระดับหนึ่งให้ประชาชนในท้องถิ่นไปดำเนินการปกครองตนเองอย่างอิสระโดยมีฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติมาจากการเลือกตั้งของประชาชนในพื้นที่เป็นของตนเอง แต่การดำเนินการต่าง ๆ จะต้องไม่ขัดแย้งต่อกฎหมายของประเทศหรือความสงบเรียบร้อยของประชาชน พันธกิจที่การบริหารราชการส่วนท้องถิ่นทำได้ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องการพัฒนา ทั้งนี้ท้องถิ่นมีอิสระในการตัดสินใจในการแก้ปัญหาหรือการสนับสนุนกิจกรรมของท้องถิ่น ออกข้อบังคับหรือระเบียบต่าง ๆ มาบังคับในเขตการปกครองของตนได้โดยไม่ขัดต่อกฎหมาย การบริหารราชการส่วนท้องถิ่น ในปัจจุบันมี 2 รูปแบบ ได้แก่ การบริหารราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไป ประกอบด้วย (1) องค์การบริหารส่วนจังหวัด (2) เทศบาล (3) สุขาภิบาล และการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ประกอบด้วย (1) กรุงเทพมหานคร และ (2) เมืองพัทยา
กล่าวโดยสรุป การบริหารราชการส่วนกลางมีลักษณะเป็นการใช้อำนาจอธิปไตยทางการบริหารของรัฐบาลไทย และมีลักษณะเป็นไปตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 (รวมถึงฉบับปรับปรุงเพิ่มเติม) และพ.ร.บ. ปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 โดยที่การบริหารราชการส่วนกลาง ใช้ “หลักการรวมอำนาจ (Centralization)” เป็นหลักและมีการแบ่งอำนาจให้กับราชการส่วนภูมิภาคในการนำนโยบายไปปฏิบัติและจัดบริการสาธารณะในพื้นที่ ทั้งนี้ราชการส่วนกลางมีอำนาจการบังคับบัญชาและการวินิจฉัยสั่งการสูงสุดและได้กำหนดให้แบ่งส่วนราชการประกอบด้วย สำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง และกรม หรือส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม โดยกฎหมายกำหนดให้เป็นนิติบุคคลซึ่งมีความสำคัญและมีบทบาทอย่างสูงในการบริหารราชการให้สอดคล้องกับทิศทางการพัฒนาของประเทศตามนโยบายที่รัฐบาลกำหนดไว้
บรรณานุกรม
พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2545
พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2546
พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2550
พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2553