วงจรโครงการ (Project Cycle) คือขั้นตอนการดำเนินงานโครงการอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การมีความคิดริเริ่มที่จะทำโครงการ จนกระทั่งการดำเนินโครงการได้สิ้นสุดลง
วงจรโครงการที่มีการใช้มาอย่างยาวนานคือวงจรโครงการของธนาคารโลก (The World Bank Project Cycle) เป็นวงจรโครงการที่ธนาคารโลกพัฒนาเพื่อใช้ในการพิจารณาและติดตามโครงการต่างๆ ที่ธนาคารโลกให้ความสนับสนุน วงจรโครงการของธนาคารโลกประกอบด้วย 6 ขั้นตอนดังนี้
1. การกำหนดโครงการ (Identification) เป็นขั้นตอนที่ธนาคารโลกกับผู้ที่ต้องการขอการสนับสนุนเงินให้กู้จากธนาคารโลกจะร่วมกันแสวงหาและคัดเลือกโครงการที่มีความเหมาะสมที่ธนาคารโลกจะให้การสนับสนุน โดยพิจารณาความสามารถของโครงการในการสนับสนุนการพัฒนาประเทศ สาขาหรือภาคเศรษฐกิจ ตามกลยุทธ์ที่รัฐบาลของประเทศกำหนดไว้ รวมถึงมีความเป็นไปได้ในการดำเนินโครงการตามมาตรฐานของธนาคารโลก
2. การจัดเตรียมโครงการ (Preparation) เป็นขั้นตอนที่ประเทศผู้ขอกู้หรือตัวแทนของผู้ขอกู้จะดำเนินการตรวจสอบเบื้องต้นถึงความสามารถในการดำเนินโครงการของผู้ขอกู้ได้แก่ ด้านเทคนิค ด้านสังคม ด้านความสามารถในการจัดการและดำเนินโครงการ ด้านเศรษฐกิจ รวมถึงด้านการเงิน แล้วจึงจัดทำรายงานข้อเสนอโครงการเสนอธนาคารโลกเพื่อทำการประเมินโครงการและพิจารณาอนุมัติโครงการต่อไป
3. การประเมินโครงการ (Appraisal) เจ้าหน้าที่ของธนาคารโลกจะประเมินความเป็นไปได้ของโครงการที่ผู้ขอกู้เสนอมาอย่างละเอียดอีกครั้งโดยจะใช้เวลาประมาณ 3-5 สัปดาห์ โดยจะวิเคราะห์ความเป็นไปได้ของโครงการใน 4 ด้านได้แก่ ด้านเทคนิค ด้านความสามารถในการจัดการและดำเนินโครงการ ด้านเศรษฐกิจ และด้านการเงิน
4. การเจรจาต่อรอง (Negotiations) เป็นขั้นตอนที่จะเกิดขึ้นเมื่อโครงการผ่านการประเมินโครงการแล้ว ธนาคารโลกจะทำการเจรจากับผู้ขอกู้ถึงสาระสำคัญหลักในการดำเนินโครงการเพื่อให้โครงการประสบความสำเร็จและการต่อรองเงื่อนไขการให้กู้ระหว่างธนาคารโลกกับผู้ขอกู้ เมื่อได้ข้อสรุปแล้วจะดำเนินการเสนอให้คณธกรรมการบริหารธนาคารโลกพิจารณาอนุมัติแล้วจึงดำเนินการทำสัญญาและให้เงินกู้เพื่อดำเนินโครงการต่อไป
5. การดำเนินโครงการ (Implementation) เป็นขั้นตอนที่ผู้ขอกู้ได้นำเงินทุนไปลงทุนเพื่อดำเนินโครงการตามคำแนะนำของธนาคารโลก โดยธนาคารโลกจะคอยดูและให้การดำเนินโครงการเป็นไปตามแผนและเงื่อนไขที่ผู้ขอกู้ได้ให้ไว้กับธนาคารโลก
6. การประเมินผล (Evaluation) เป็นขั้นตอนสุดท้าย โดยหน่วยงานอิสระที่ทำหน้าที่ประเมินผลโครงการ (Independent Evaluation Group: IEG) จะทำการทบทวนรายงานการตรวจเยี่ยมของเจ้าหน้าที่ธนาคารโลกเปรียบเทียบกับรายงานความก้าวหน้าของโครงการที่ผู้กู้ได้จัดทำและเสนอมาให้ธนาคารโลกเพื่อตรวจสอบถึงข้อแตกต่างของรายงานและวิเคราะห์ถึงผลการดำเนินโครงการที่แท้จริง เมื่อผู้กู้ได้ดำเนินโครงการเสร็จสมบูรณ์ จะจัดทำรายงานฉบับสมบูรณ์เสนอธนาคาร ในขณะที่เจ้าหน้าที่ธนาคารโลกได้ทำการตรวจสอบความสำเร็จของโครงการและจัดทำรายงานสรุปผลความสำเร็จของโครงการแล้ว หน่วยงานอิสระที่ทำหน้าที่ประเมินผลโครงการ จะทบทวนรายงานดังกล่าวอีกครั้งโดยจะทำการประเมินผลโครงการในหลากหลายรูปแบบก่อนจะจัดทำรายงานสรุปผลหน่วยงานอิสระที่ทำหน้าที่ประเมินผลโครงการ แล้วจึงทำการถอดบทเรียนเพื่อเก็บเป็นฐานข้อมูลในการพัฒนาต่อไป
วงจรโครงการของธนาคารโลก เป็นขั้นตอนการค้นหา กลั่นกรอง และพัฒนาโครงการร่วมกันระหว่างธนาคารโลกและประเทศที่ขอเงินทุนสนับสนุนโครงการจากธนาคารโลก ซึ่งช่วยให้ธนาคารโลกสามารถบริหารโครงการต่างๆ ร่วมกับประเทศ ที่เป็นเจ้าของโครงการที่ธนาคารโลกให้การสนับสนุนโครงการได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
เอกสารอ้างอิง
World Bank Group. (2022). Technical Note on Accessibility: The Project Cycle Guidance. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/4f828bfeef2126691b25913cadb951c1-0320012022/original/WBG-TECHNICAL-NOTE-PART-2.pdf