ลักษณะของประมวลจรรยาบรรณวิชาชีพตรวจสอบภายใน (Code of Ethical) โดยคำว่า จรรยาบรรณ มีความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ระบุว่า“ประมวลความประพฤติที่ผู้ประกอบอาชีพการงานแต่ละอย่างกำหนดขึ้น เพื่อรักษาและส่งเสริมเกียรติคุณชื่อเสียงและฐานะของสมาชิก อาจเขียนเป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่ก็ได้” และคำว่า วิชาชีพ หมายถึง “วิชาที่จะนำไปใช้ในการประกอบอาชีพ”ดังนั้นสามารถสรุปได้ว่า จรรยาบรรณวิชาชีพ คือ ประมวลที่กำหนดในเรื่องของความพระพฤติของผู้ประกอบวิชาชีพนั้นๆ เพื่อให้เกิดการรักษา ส่งเสริมวิชาชีพ โดยประมวลอาจเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร
สำหรับวิชาชีพตรวจสอบภายใน กำหนดโดยสมาคมผู้ตรวจสอบภายในสากล (The Institute of Internal Auditors: IIA) ได้กำหนดหัวข้อประมวลจรรยาบรรณ (Code of ethics)บรรจุเป็นส่วนหนึ่งของแนวทางหลัก (Mandatory Guidance) ในมาตรฐานสากลสำหรับการปฎิบัติงานวิชาชีพตรวจสอบภายใน (International Standard for the Professional Practice of Internal Auditing: IPPF)
ประมวลจรรยาบรรณวิชาชีพตรวจสอบภายใน ไม่ได้มีไว้เพียงเพื่อให้เกิดความเชื่อมั่นในหลักที่ปฎิบัติหรือเพื่อให้ภายนอกหน่วยงานเชื่อในความน่าไว้วางใจเท่านั้น แต่มีไว้เพื่อเป็นการประสานความร่วมมมือและการสร้างกระบวนการทำงานอย่างมืออาชีพของหน่วยงาน ซึ่งประมวลจรรยาบรรณวิชาชีพตรวจสอบภายในเป็นการสร้างคำสัญญาที่จะลดโอกาสที่จะเกิดเหตุการณ์ (Likelihood) ที่สมาชิกของวิชาชีพตรวจสอบภายในจะปฎิบัติงานที่ต่ำกว่ามาตรฐานซึ่งส่งผลต่อการไม่ได้รับความน่าเชื่อถือจากสาธารณชน จึงสามารถถือได้ว่าประมวลจรรยาบรรณวิชาชีพช่วยสร้างมาตรฐานขั้นพื้นฐานของความรู้ ความสามารถ พฤติกรรม และกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาที่ดียิ่งขึ้น
ส่วนประกอบของประมวลจรรยาบรรณวิชาชีพตรวจสอบภายใน
ประมวลจรรยาบรรณวิชาชีพตรวจสอบภายในได้กำหนดหัวข้อและรายละเอียด โดยแบ่งออกเป็น 2 หัวข้อคือ 1) หลักการแนวทางปฎิบัติงาน (Principles) เป็นหลักการพื้นฐานของการปฎิบัติงานสำหรับผู้ที่เป็นวิชาชีพตรวจสอบภายในประกอบด้วย 4 หัวข้อ คือ คุณธรรม ความเที่ยงธรรม การรักษาความลับ และความสามารถ 2) หลักความประพฤติ (Rules of Conduct) เป็นการขยายความในรายละเอียดสำหรับการกระทำตามหลักการแนวทางปฏิบัติงาน
โดยผู้เขียนขอสรุปเนื้อหาความเกี่ยวข้องของแต่ละส่วนประกอบของประมวลจรรยาบรรณวิชาชีพตรวจสอบภายในดังนี้
| คุณธรรม (Integrity) | |
| หลักการแนวทางปฎิบัติงาน | ผู้ตรวจสอบภายในต้องยึดหลักการมีคุณธรรมโดยถือเป็นหนึ่งในหลักของการปฎิบัติงาน เนื่องจากสิ่งนี้ส่งผลต่อการสร้างความเชื่อใจและนำไปสู่ความเชื่อมั่นในการใช้วิจารณาญาณของผู้ตรวจสอบภายในต่องานที่ดูแล |
| หลักความประพฤติ | การปฎิบัติงานต้องสอดคล้องกฎหมาย รวมไปถึงการเปิดเผยข้อมูลตามที่กฎหมายกำหนดเคารพและดำเนินงานตามระเบียบหรือหลักการจริยธรรมที่ถูกต้องขององค์กรปฎิบัติงานด้วยความซื่อสัตย์ ขยันและรับผิดชอบในหน้าที่ที่ปฎิบัติไม่กระทำการที่จะนำไปสู่การสร้างความเสื่อมเสียให้เกิดกับองค์กรที่สังกัดและวิชาชีพตรวจสอบภายใน |
| ความเที่ยงธรรม (Objectivity) | |
| หลักการแนวทางปฎิบัติงาน | กระบวนการทำงานของผู้ตรวจสอบภายใน หมายรวมถึง การรวบรวมข้อมูล การประเมิน และสื่อสารผลของกิจกรรม ทุกๆขั้นตอนการดำเนินงานต้องทำโดยยึดหลักความเที่ยงธรรมในการใช้วิจารณญาณของวิชาชีพตรวจสอบภายใน ไม่ยอมให้สิ่งใดมีอิทธิที่ทำให้เกิดความเอนเอียงหรือไม่สมเหตุสมผลเกิดขึ้นในกระบวนการทำงาน |
| หลักความประพฤติ | ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องในกิจกรรมหรือความสัมพันธ์ที่เกิดอุปสรรคต่อการใช้หลักความเที่ยงธรรมในการปฎิบัติงานได้ ซึ่งความสัมพันธ์ดังกล่าวรวมถึงการขัดแย้งต่อผลประโยชน์ที่เกิดกับองค์กรไม่ยอมรับสิ่งใดที่ทั้งสิ่งของหรือเงื่อนไขใดๆ ที่จะนำมาซึ่งการสูญเสียการใช้วิจารณญาณอย่างมืออาชีพของผู้ตรวจสอบภายในรายงานข้อมูลที่มีนัยสำคัญที่จะส่งผลต่อการตรวจสอบ |
| การรักษาความลับ (Confidentiality) | |
| หลักการแนวทางปฎิบัติงาน | เคารพในคุณค่าและแหล่งที่มาของข้อมูล ไม่เปิดเผยข้อมูลโดยที่ไม่ได้รับอนุญาต เว้นแต่มีความจำเป็นทางกฎหมายหรือภาระในหน้าที่ทางวิชาชีพเท่านั้น |
| หลักความประพฤติ | ไม่นำข้อมูลที่ได้ไปไปแสวงหาประโยชน์ส่วนตัว และนำไปใช้ในสิ่งที่ขัดต่อวัตถุประสงค์ขององค์กรรวมถึงกฎหมายใช้ข้อมูลที่ได้มาอย่างรอบคอบและปกป้องข้อมูล |
| ความสามารถ (Competency) | |
| หลักการแนวทางปฎิบัติงาน | ผู้ตรวจสอบภายในต้องมีความรู้ ความสามารถ ทักษะ ประสบการณ์ที่เหมาะกับงานที่ให้บริการ |
| หลักความประพฤติ | ให้บริการงานตรวจสอบภายในที่สอดคล้องกับความรู้ ความสามารถ ทักษะ ประสบการณ์ เพื่อให้ได้มาซึ่งบริการที่สร้างคุณค่าให้กับองค์กร ไม่รับงานที่ความสามารถหรือประสบการณ์ของผู้ตรวจสอบภายในยังมีไม่ที่เพียงพอเหมาะสมการให้บริการตรวจสอบภายในดำเนินการตามมาตรฐานสากลสำหรับการปฎิบัติงานวิชาชีพตรวจสอบภายใน (International Standard for the Professional Practice of Internal Auditing: IPPF)มีการพัฒนาความสามารถและเน้นการเพิ่มประสิทธิผลและคุณค่าของการให้บริการ |