นโยบายการบริหารของรัฐบาลหรือแนวทางที่รัฐบาลจะใช้ในการบริหารราชการแผ่นดินนั้น โดยปกติรัฐบาลจะนำข้อเรียกร้องหรือผลประโยชน์สาธารณะที่ประชาชนต้องการมาจัดทำเป็นนโยบายพรรคการเมืองของตน และเมื่อชนะการเลือกตั้ง ฝ่ายรัฐบาลหรือในนามคณะรัฐมนตรีที่เข้ามาบริหารราชการแผ่นดินจะต้องนำนโยบายของรัฐบาลในชุดนั้นๆ แถลงต่อรัฐสภา ดังนั้นการแถลงนโยบายจึงหมายถึงการแจ้งหรือรายงานให้สมาชิกสภาทราบว่ารัฐบาลมีแนวทางหรือทิศทางการบริหารราชการในลักษณะอย่างไร ในทางการเมืองถือว่าการแถลงนโยบายเป็นเหมือนสัญญาประชาคมที่ให้ไว้กับประชาชน โดยอาศัยรัฐสภาเป็นประจักษ์พยานซึ่งเมื่อทำการแถลงนโยบายไว้แล้ว รัฐบาลจะมีความชอบธรรมในการบริหารราชการแผ่นดินและได้รับการรับรองตามกฎหมายและนำไปประกาศในราชกิจจานุเบกษาต่อไป
สำหรับนโยบายของรัฐบาลไทยในระบอบประชาธิปไตย มีขึ้นครั้งแรกเมื่อ 28 มิถุนายน พ.ศ.2475 ในสมัยรัฐบาลของนายกรัฐมนตรีคนแรก คือ พระยามโนปกรณ์นิติธาดา ในครั้งนั้นรัฐบาลมีแนวนโยบายในชื่อของ “หลัก 6 ประการ” อย่างไรก็ตามคณะรัฐมนตรีชุดแรกนี้ไม่ได้ทำการแถลงต่อรัฐสภาอย่างเป็นทางการ
นโยบายของรัฐบาลชุดแรกตามหลัก 6 ประการ มีสาระสำคัญดังนี้
1.จะต้องรักษาความเป็นเอกราชทั้งหลาย เช่น เอกราชในบ้านเมือง ในทางศาล ในทางเศรษฐกิจ ฯลฯ ของประเทศไว้ให้มั่นคง
2.จะรักษาความปลอดภัยในประเทศ ให้การประทุษร้ายต่อกันลดน้อยลงให้มาก
3.จะต้องบำรุงความสมบูรณ์ของราษฎรในทางเศรษฐกิจ โดยรัฐบาลใหม่จะจัดหางานให้ราษฎรทำ จะวางโครงการเศรษฐกิจแห่งชาติ ไม่ปล่อยให้ราษฎรอดอยาก
4.จะต้องให้ราษฎรมีสิทธิเสมอภาคกัน ไม่ใช่ให้พวกเจ้ามีสิทธิยิ่งกว่าราษฎรเช่นที่เป็นอยู่
5.จะต้องให้ราษฎรได้มีเสรีภาพ มีความเป็นอิสระ เมื่อเสรีภาพนี้ไม่ขัดต่อหลัก 4 ประการดังกล่าวข้างต้น
6.จะต้องให้การศึกษาอย่างเต็มที่แก่ราษฎร
คำแถลงนโยบายต่อรัฐสภาอย่างเป็นทางการมีขึ้นในคณะรัฐมนตรีชุดที่ 2 ของพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2475 ถือว่าเป็นครั้งแรกที่นโยบายของรัฐบาลได้แถลงต่อรัฐสภาไทยถึงแนวทางในการบริหารราชการแผ่นดิน ในระบอบประชาธิปไตยอย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรก
สำหรับในปัจจุบันตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 มาตรา 162 คณะรัฐมนตรีที่จะเข้าบริหารราชการแผ่นดินต้องแถลงนโยบายต่อรัฐสภา ซึ่งต้องสอดคล้องกับหน้าที่ของรัฐ แนวนโยบายแห่งรัฐ และยุทธศาสตร์ชาติ และต้องชี้แจงแหล่งที่มาของรายได้ที่จะนํามาใช้จ่ายในการดําเนินนโยบาย โดยไม่มีการลงมติความไว้วางใจ ทั้งนี้ ภายในสิบห้าวัน นับแต่วันเข้ารับหน้าที่
คำแถลงนโยบายของรัฐบาล
คำแถลงนโยบายของรัฐบาลพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ได้มีการแถลงนโยบายมาแล้วสองครั้ง โดยครั้งแรกเป็นการแถลงนโยบายต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เมื่อ 12 กันยายน 2557 และครั้งที่สองเป็นการแถลงนโยบายของรัฐบาลต่อรัฐสภา ในสมัยการปกครองแบบประชาธิปไตย เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2562 โดยมีนโยบายหลักที่สำคัญ 12 ด้าน และนโยบายเร่งด่วน 12 เรื่อง รายละเอียดมีดังนี้
สรุปนโยบายหลัก 12 ด้าน และนโยบายเร่งด่วน 12 เรื่องของรัฐบาลพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา พ.ศ.2562 มีรายละเอียดตามตารางดังนี้
| นโยบายหลักที่สำคัญ 12 ด้าน รัฐบาลพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา พ.ศ.2562 | นโยบายเร่งด่วน 12 เรื่อง รัฐบาลพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา พ.ศ.2562 |
| 1)นโยบายการปกป้องและเชิดชูสถาบันพระมหากษัตริย์ 2) นโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจและความสามารถในการแข่งขันของไทย 3) นโยบายการพัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจและการกระจายความเจริญสู่ภูมิภาค 4) นโยบายการป้องกันและปราบปรามการทุจริตและประพฤติมิชอบ และกระบวนการยุติธรรม 5) นโยบายการสร้างความมั่นคงและความปลอดภัยของประเทศ และความสงบสุขของประเทศ 6) นโยบายการพัฒนาสร้างความเข้มแข็งจากฐานราก 7) นโยบายการสร้างบทบาทของไทยในเวทีโลก 8) นโยบายการทำนุบำรุงศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม 9) นโยบายการปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้และการพัฒนาศักยภาพของคนไทยทุกช่วงวัย 10.นโยบายการพัฒนาระบบสาธารณสุขและหลักประกันทางสังคม 11)นโยบายการปฏิรูปการบริหารจัดการภาครัฐ 12)นโยบายการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและการรักษาสิ่งแวดล้อมเพื่อสร้างการเติบโตอย่างยั่งยืน | 1) นโยบายแก้ไขปัญหาการดำรงชีวิตของประชาชน 2) นโยบายปรับปรุงระบบสวัสดิการและพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน 3) นโยบายมาตรการเศรษฐกิจเพื่อรองรับการผันผวนของ เศรษฐกิจโลก 4) นโยบายการให้ความช่วยเหลือเกษตรกรและพัฒนานวัตกรรม 5) นโยบายพัฒนานวัตกรรมการยกระดับศักยภาพของแรงงาน 6) นโยบายการวางรากฐานระบบเศรษฐกิจของประเทศสู่อนาคต 7) นโยบายการเตรียมคนไทยสู่ศตวรรษที่ 21 8) นโยบายแก้ไขปัญหาทุจริตและประพฤติมิชอบในวงราชการทั้งฝ่ายการเมือง และฝ่ายข้าราชการประจำ 9) นโยบายแก้ไขปัญหายาเสพติดและความสงบสุขในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ 10) นโยบายพัฒนาระบบการให้บริการประชาชน 11) นโยบายการจัดเตรียมมาตรการรองรับภัยแล้งและอุทกภัย 12) นโยบายสนับสนุนให้มีการศึกษาการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน และดำเนินเพื่อแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ |
คำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีแถลงต่อรัฐสภา 2562. (2562, 25 กรกฎาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 136 ตอนที่ 186 ง, หน้า 1-64.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 134 ตอนที่ 40 ก, หน้า 1-90.