ในส่วนนี้ผู้เขียนได้นำผลการวิเคราะห์ข้อมูลจากการศึกษาในหัวข้อวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกเรื่อง “The Village Committee and Public Service Promotion” (Akahat, 2019: 344 – 249) เพื่อแสดงให้เห็นผลการวิเคราะห์กลยุทธ์สำหรับใช้เป็นแนวทางการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านด้วยการวิเคราะห์แบบจับคู่ความสัมพันธ์แบบ SWOT Matrix (SWOT Matrix Analysis) เพื่อให้ได้กลยุทธ์ที่เป็นแนวทางการส่งเสริม การปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในภารกิจ 1) ด้านการอำนวยการ 2) ด้านการปกครองและการรักษาความสงบเรียบร้อย 3) ด้านแผนพัฒนาหมู่บ้าน 4) ด้านการส่งเสริมเศรษฐกิจ 5) ด้านสังคม สิ่งแวดล้อมและสาธารณสุข 6) ด้านการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม และ 7) ด้านอื่นๆ ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้
แนวทางการส่งเสริมการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในด้านอำนวยการ ประกอบด้วย
1) การนำประสบการณ์การบริหารการปกครองท้องที่ของผู้ใหญ่บ้านมาถอดบทเรียนและพัฒนาเป็นมาตรการการให้บริการสาธารณะของคณะกรรมการหมู่บ้านฝ่ายต่างๆ ในฐานะที่ปรึกษาและช่วยเหลือการปฏิบัติงานของผู้ใหญ่บ้าน
2) การคัดเลือกกรรมการหมู่บ้านจากผู้มีประสบการณ์ในการทำงานในหมู่บ้านด้านต่างๆ เป็นหลัก
3) การแต่งตั้งและมอบหมายอำนาจหน้าที่ของผู้ใหญ่บ้านด้านต่างๆ แก่คณะกรรมการหมู่บ้านแต่ละ
ฝ่ายที่เกี่ยวข้องอย่างชัดเจน
4) การใช้เวทีประชาคมหมู่บ้านสำหรับประชุมปรึกษาหารือกันเพื่อพัฒนาประสิทธิภาพการ
ให้บริการและแก้ไขปัญหาต่างๆ ในหมู่บ้าน และหาฉันทามติร่วมกันในเรื่องที่เกี่ยวกับนโยบายจร และความไม่แน่นอนของนโยบายและงบประมาณที่มาจากหน่วยงานภายนอกที่มีผลกระทบต่อหมู่บ้าน
5) การอบรมให้ความรู้และแนวทางการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องของกรรมการหมู่บ้านแต่ละฝ่าย
6) การพัฒนาช่องทางที่กรรมการหมู่บ้านฝ่ายต่างๆ และประชาชนสามารถแสดงความคิดเห็นและ
ข้อเสนอแนะในการปรับปรุงการให้บริการระหว่างกันได้
7) การพัฒนาช่องทางการแจ้งข่าวสารของหน่วยงานราชการระหว่างผู้ส่งสารไปยังผู้รับสารภายใน
หมู่บ้านที่หลากหลาย เข้าถึงได้อย่างสะดวก รวดเร็ว เข้าใจง่าย และทั่วถึง
8) การกำหนดมาตรการระบบช่วยเหลือและตอบแทนการปฏิบัติงานของกรรมการหมู่บ้านจากส่วน
ราชการหรือหน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้องในรูปของกองทุนสวัสดิการเพื่อการช่วยเหลือการปฏิบัติงานในลักษณะต่างๆ
9) การพัฒนา/จัดตั้งกองทุนกลางของหมู่บ้านที่เป็นเอกเทศเพื่อสามารถอำนวยการช่วยเหลือภารกิจ
ต่างๆของคณะกรรมการหมู่บ้านให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
10) มีการจัดสรรเงินช่วยเหลือจากแหล่งงบประมาณหรือรายได้ต่างๆ ผ่านระบบกองทุนกลางของ
หมู่บ้านเพื่อจัดสวัสดิการและช่วยเหลือการปฏิบัติภารกิจต่างๆ ของคณะกรรมการหมู่บ้าน
11) การสำรวจตรวจสอบมาตรฐานความเป็นไปได้ทางกฎหมายและนโยบายในการจัดตั้งกองทุน
กลางของหมู่บ้านขึ้นเพื่อจัดสวัสดิการการทำงานให้แก่กรรมการหมู่บ้าน
แนวทางการส่งเสริมการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในด้านการปกครองและรักษาความสงบเรียบร้อย ประกอบด้วย
1) การปรับประยุกต์ใช้วิถีการปกครองแบบประชาธิปไตยในตัวแบบต่างๆ เช่น ประชาธิปไตยทางตรง, ประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ, ประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วมในการเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการส่งเสริมวิถีการปกครองและการปฏิบัติงานของคณะกรรมการหมู่บ้าน
2) ให้ส่งเสริมและรับรองการสร้างฐานการเรียนรู้และประยุกต์วิถีการปกครองแบบประชาธิปไตย
ชุมชนในการปกครองดูแลกันในระดับหมู่บ้าน
4) การใช้หลักประนีประนอมและการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างกันในชุมชนโดยประยุกต์กับวิถีชุมชน จารีต และศีลธรรมอันดีเกี่ยวกับประเพณีการปกครองดูแลกันภายในหมู่บ้าน และให้การรับรองมาตรฐานการบังคับใช้และการลงโทษในทางกฎหมายเกี่ยวกับการใช้หลักประนีประนอมและการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างกันในชุมชนบนพื้นฐานของการใช้ประเพณีการปกครองดูแลกันภายในหมู่บ้าน
5) ให้มีชุดปฏิบัติการเกี่ยวกับการรักษาความสงบเรียบร้อยภายในหมู่บ้านที่ได้รับการฝึกอบรมและหลักการปฏิบัติการที่ถูกต้องเพื่อทำหน้าที่ดูแลและรักษาความสงบภายในชุมชนซึ่งมุ่งเน้นความสามัคคีและความเอื้อเฟื้อกันภายในชุมชนเป็นพื้นฐานการปฏิบัติงาน และให้มีการรับรองมาตรฐานการบังคับใช้และการลงโทษทางกฎหมายสำหรับกติกาหรือธรรมนูญของหมู่บ้านเพื่อมุ่งต่อการปกครองดูแลกันของประชาชนภายในหมู่บ้าน
6) การแบ่งคุ้มบ้านหรือโซนบ้านเพื่อประโยชน์จัดระบบการดูแลและรักษาความสงบภายในหมู่บ้าน และรับรองกลุ่มคุ้มบ้าน/โซนบ้านในฐานะองค์กรชุมชนที่มีอยู่แล้วในหมู่บ้านเพื่อการสนับสนุนการรวมกลุ่มประชาชนในฐานะภาคประชาสังคมหรือการทำกิจกรรมสาธารณะต่างๆขึ้น
7) การใช้มาตรการทางสังคมของชุมชนที่ตกลงร่วมกันบนพื้นฐานของการรักษาความสงบสุขของชุมชนในการแก้ไขปัญหายาเสพติดและปัญหาเยาวชนที่เกิดขึ้น และให้มีการรับรองการใช้มาตรการทางสังคมของชุมชนที่ตกลงร่วมกันบนพื้นฐานของการรักษาความสงบสุขของชุมชนในการแก้ไขปัญหายาเสพติดที่เกิดขึ้น
8) การมอบอำนาจหน้าที่และภารกิจด้านการปกครองและรักษาความสงบเรียบร้อยให้กับผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านเพื่อปฏิบัติหน้าที่ในการดูแลรักษาความสงบเรียร้อยในหมู่บ้านได้อย่างเต็มที่ โดยเฉพาะการวางแผนป้องกันปัญหา และสามารถบังคับใช้มาตรการต่างๆที่สอดคล้องกับการแก้ไขปัญหาด้านการปกครองและรักษาความสงบเรียบร้อยได้
9) การถอดบทเรียนประสบการณ์การเกิดเหตุเกี่ยวกับสาธารณภัย และวิธีแก้ไขปัญหาของชุมชนเพื่อนำไปวางแผน รวมทั้งการอบรมให้ความรู้และแนะนำการวางแผนระบบป้องกันบรรเทาสาธารณภัย และภัยร้ายแรงต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นกับชีวิต ร่างกาย ทรัพย์สิน และสุขภาพอนามัยของคนในหมู่บ้าน
10) การฝึกอบรมความรู้และการปฏิบัติตามอำนาจหน้าที่ในทางกฎหมาย สำหรับชุดปฏิบัติการเกี่ยวกับการรักษาความสงบเรียบร้อยภายในหมู่บ้าน
แนวทางการส่งเสริมการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในด้านแผนพัฒนาหมู่บ้าน ประกอบด้วย
1) การวิเคราะห์ข้อมูลปัญหาและความต้องการของหมู่บ้านร่วมกับหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องเพื่อบูรณาการดำเนินโครงการและการจัดสรรงบประมาณสนับสนุนที่เกิดประโยชน์ต่อหมู่บ้านในฐานะพื้นที่รองรับการปฏิบัติการทางนโยบายต่างๆ ของรัฐบาล
2) การใช้เทคโนโลยีในการลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพในการสำรวจข้อมูลเพื่อช่วยการวิเคราะห์การจัดทำแผนและโครงการที่แสดงถึงศักยภาพของหมู่บ้านโดยจัดแบ่งประเภทของโครงการที่วางแผนกันขึ้นออกเป็นทำได้เอง ร่วมจัดทำ และให้จัดทำให้
3) การกำหนดให้สมาชิกสภาท้องถิ่นที่มีภูมิลำเนาภายในหมู่บ้านเป็นประธานคณะทำงานด้านแผนพัฒนาหมู่บ้าน และทำหน้าที่ประสานงานและจัดทำการบันทึกระบบข้อมูลด้านการจัดทำแผนพัฒนาในหมู่บ้าน
5) การจัดระบบการจัดสรรงบประมาณที่สามารถทำให้หมู่บ้านเข้าถึงและดำเนินการเสนอจัดทำโครงการตามศักยภาพของหมู่บ้านได้โดยตรงเพื่อแก้ไขปัญหาและความต้องการตามแผนพัฒนาของหมู่บ้าน
6) การจัดทำรายงานการดำเนินงานต่างๆ ในกระบวนการจัดทำแผนพัฒนาหมู่บ้าน ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันและอนาคต ในรูปแบบดิจิตอลไฟล์เพื่อสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในส่วนของการวิเคราะห์ข้อมูลต่างๆได้โดยง่าย
7) การใช้ข้อมูลที่ผ่านการวิเคราะห์และจัดทำขึ้นโดยคณะกรรมการหมู่บ้านในการเป็นยุทธศาสตร์และนโยบายหลักของการพัฒนาหมู่บ้านเพื่อรองรับการดำเนินการจากนโยบายต่างๆของรัฐบาลที่อุดหนุนงบประมาณในการแก้ไขปัญหาให้แก่หมู่บ้านโดยตรง เพื่อสนับสนุนนวัตกรรมการจัดทำโครงการต่างๆของหมู่บ้าน และการเปิดโอกาสให้หมู่บ้านได้แสดงถึงศักยภาพของตนในการพัฒนาสู่การพึ่งตนเองของชุมชน
8) การพัฒนาคณะกรรมการติดตามตรวจสอบและพัฒนารูปแบบการติดตามตรวจสอบสำหรับประชาชนในหมู่บ้านที่หลากหลายเพื่อให้ประชาชนที่อาศัยอยู่ในชุมชนได้ทำหน้าที่ร่วมวางแผนตรวจสอบ ทบทวนและวางเป้าหมายพัฒนาของหมู่บ้านร่วมกัน
แนวทางการส่งเสริมการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในด้านการส่งเสริมเศรษฐกิจ ประกอบด้วย
1) การสนับสนุนกลุ่มสวัสดิการต่างๆ ที่มีการจัดตั้งขึ้นในหมู่บ้านได้เรียนรู้การบริหารงานกองทุนสวัสดิการทั้งระบบเพื่อรองรับการขยายตัวของกองทุนและระบบสวัสดิการของหมู่บ้านในอนาคตซึ่งมีการเติบโตขึ้นเรื่อยๆ
2) การกำหนดให้กลุ่มสวัสดิการและกลุ่มกองทุนหมู่บ้านมีโครงสร้างการทำงานอยู่ในคณะกรรมการหมู่บ้านโดยให้ทำงานคู่ขนานกันเพื่อรองรับการพัฒนาอาชีพและการส่งเสริมระบบการจัดสวัสดิการให้แก่ประชาชนอย่างบูรณาการ
3) การกำหนดขอบเขตทางกฎหมายที่ชัดเจนในการปฏิบัติอำนาจหน้าที่และรับรองการปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการหมู่บ้านในการบริหารกองทุนหมู่บ้าน และกลุ่มสวัสดิการต่างๆ เพื่อใช้วางแผนในการแก้ไขปัญหาทางด้านเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในหมู่บ้านได้ โดยการกำหนดมาตรฐานความรับผิดและแนวทางปฏิบัติการสำหรับการฝาก การกู้ยืมเงิน และการบริหารของกองทุนต่างๆในหมู่บ้านอย่างชัดเจน
4) การอบรมให้ความรู้และแนะนำการวางแผนการนำหลักการสหกรณ์มาปรับใช้กับการพัฒนาเศรษฐกิจของหมู่บ้านผ่านระบบกองทุนหมู่บ้านและกลุ่มสวัสดิการต่างๆที่เกิดขึ้นในหมู่บ้านเพื่อสามารถส่งเสริมระบบการดูแลและแลกเปลี่ยนทางเศรษฐกิจในหมู่บ้านได้อย่างยั่งยืน และการพึ่งตนเองทางด้านเศรษฐกิจได้ในอนาคต
5) การเปิดช่องทางในการนำผลประกอบการจากกองทุนการเงินภายในหมู่บ้านเพื่อให้คณะกรรมการหมู่บ้านสามารถลงทุนประกอบกิจการในฐานะของผู้ประกอบการทางสังคมได้
6) การจัดทำรายงานสรุปผลการดำเนินงานของกองทุนการเงินต่างๆ และกลุ่มสวัสดิการต่างๆ ภายในหมู่บ้านแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อปรับปรุงยุทธศาสตร์การส่งเสริมเศรษฐกิจและสร้างโอกาสด้านการลงทุนและประกอบอาชีพของประชาชนในหมู่บ้าน
แนวทางการส่งเสริมการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในด้านสังคม สิ่งแวดล้อม และสาธารณสุข ประกอบด้วย
1) การนำประสบการณ์การทำงานของกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) มาถอดบทเรียนและพัฒนาเป็นมาตรการการให้บริการด้านสังคม สิ่งแวดล้อมและสาธารณสุขในชุมชนของคณะกรรมการหมู่บ้าน
3) การกำหนดสถานะความชัดเจนทางกฎหมายสำหรับให้คณะกรรมการหมู่บ้านประกอบด้วยสมาชิก กลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในหมู่บ้าน และให้ประธาน อสม. หมู่บ้านเป็นประธานกรรมการหมู่บ้านฝ่ายสังคม สิ่งแวดล้อม และสาธารณสุขโดยตำแหน่ง
4) การจัดตั้งกองทุนสวัสดิการควบคู่กับการจัดค่าตอบแทนการปฏิบัติงานจากรัฐบาลให้แก่กลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติภารกิจด้านสังคม สิ่งแวดล้อม และสาธารณสุขของคณะกรรมการหมู่บ้านด้วย
5) การส่งเสริมโครงการนวัตกรรมและความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ของคณะกรรมการหมู่บ้านในการแก้ไขปัญหาสังคม สิ่งแวดล้อมและสาธารณสุขในหมู่บ้านเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงทางด้านสังคม และโลกาภิวัตน์ที่เกิดขึ้น
6) การมุ่งกระจายอำนาจและความรับผิดชอบไปยังคณะกรรมการหมู่บ้านในการเข้ามามีส่วนในการจัดการแก้ไขความเหลื่อมล้ำทางสังคม ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม และระบบการดูแลและป้องกันสุขภาพประชาชนในระดับหมู่บ้านอย่างชัดเจน
แนวทางการส่งเสริมการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในด้านการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ประกอบด้วย
1) การส่งเสริมกิจกรรมหรือโครงการของรัฐบาลที่ดำเนินการในชุมชนแบบบูรณาการระหว่างหมู่บ้าน วัด (หรือมัสยิด) โรงเรียนหรือส่วนราชการเพื่อมุ่งเน้นการบริหารราชการแบบเครือข่ายและการสร้างความร่วมมือในหมู่บ้านให้เกิดความเข้มแข็งและการพึ่งตนเองในการจัดการชุมชนแบบบูรณาการระหว่างภาคีต่างๆในพื้นที่ได้
2) การนำทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นของแต่ละหมู่บ้านมาถอดบทเรียนและประยุกต์เป็นมาตรการการให้บริการสาธารณะในด้านการบริการการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมของคณะกรรมการหมู่บ้านให้มีประสิทธิภาพและสามารถรองรับความท้าทายต่างๆ ที่มากับโลกาภิวัฒน์ที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆได้
3) การแต่งตั้งผู้นำทางศาสนา/เจ้าอาวาสวัด/ผู้นำทางความเชื่อของชาวชุมชน และผู้อำนวยการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน หรือตัวแทนของบุคคลดังกล่าวร่วมเป็นคณะกรรมการที่ปรึกษาของคณะกรรมการหมู่บ้าน ในการให้คำปรึกษาและเสนอแนะการดำเนินกิจกรรมของคณะทำงานด้านการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมของคณะกรรมการหมู่บ้าน
4) การส่งเสริมการเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่คนรุ่นใหม่ด้วยกิจกรรมหรือโครงการคิดริเริ่มสร้างสรรค์ที่รัฐบาลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการสนับสนุนผ่านนโยบายการพัฒนาเครือข่ายและการสร้างความร่วมมือร่วมกันภายในชุมชน
5) การกระจายอำนาจทางด้านการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานที่เน้นการบูรณาการกับการแก้ไขปัญหาชุมชนท้องถิ่นและมาตรฐานการเรียนรู้ของผู้เรียนในสถานศึกษาที่จัดการเรียนการสอนในหมู่บ้านเพื่อให้เด็กและเยาวชนในหมู่บ้านมีความผูกพันธ์กับชุมชน และมีศักยภาพในฐานะพลเมืองที่พร้อมต่อการเปลี่ยนแปลงในยุคโลกาภิวัตน์ได้
6) การส่งเสริมการจัดการเรียนรู้และการนำภูมิปัญญาทางด้านการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรมมในชุมชนท้องถิ่นมาประยุกต์ใช้กับการจัดการเรียนการสอนสมัยใหม่เพื่อมุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพทรัพยากรมนุษย์และชุมชนร่วมกัน
แนวทางการส่งเสริมการปฏิบัติงานที่ดีของคณะกรรมการหมู่บ้านในด้านอื่นๆ ประกอบด้วย
1) การส่งเสริมโครงการนวัตกรรมและความคิดสร้างสรรค์ของคณะกรรมการหมู่บ้านในการแก้ไขปัญหาต่างๆในหมู่บ้านได้เอง
2) การส่งเสริมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างคณะกรรมการหมู่บ้านที่ต่างๆ เพื่อพัฒนาและปรับปรุงการให้บริการสาธารณะแบบใหม่ๆในการแก้ไขปัญหาของหมู่บ้าน
3) การจัดให้มีช่องทางนำเสนอวิธีการจัดการปัญหาและแนวทางแก้ไขปัญหาต่างๆ เพื่อเสนอแนะการปรับปรุงแก้ไขวิธีการบริหารจัดการของหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องกับการให้บริการสาธารณะด้านนั้นๆ ในการผลิตบริการหรือการนำนโยบายสาธารณะไปปฏิบัติร่วมกับคณะกรรมการหมู่บ้าน
4) การออกแบบระบบการติดตามผลความคืบหน้าการจัดทำบริการ การประสานงาน เหตุขัดข้อง และปัญหาที่ต้องนำมาปรับปรุงแก้ไข เพื่อเป็นบทเรียนและป้องกันความผิดพลาดในการจัดทำโครงการของคณะกรรมการหมู่บ้านต่างๆ
5) การกำหนดมาตรฐานการพัฒนาระบบให้บริการใหม่ๆ ขึ้นในหมู่บ้านเพื่อแก้ไขปัญหาและตอบสนองความต้องการของประชาชนในหมู่บ้านได้อย่างทันท่วงที
6) การฝึกอบรมความรู้และแนวทางการปฏิบัติตามอำนาจหน้าที่ในทางกฎหมายสำหรับการพัฒนาระบบให้บริการใหม่ที่เกิดขึ้นในหมู่บ้านโดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
7) การปรับปรุงกฎหมาย ระบบการประสานงานและกระบวนการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐและคณะกรรมการหมู่บ้านที่พัฒนาระบบการบริการสาธารณะใหม่ๆ ขึ้นในหมู่บ้าน เพื่อให้เกิดความรวดเร็ว มีประสิทธิภาพและตอบสนองต่อการพัฒนาศักยภาพการให้บริการเชิงพื้นที่มากขึ้น
เอกสารอ้างอิง
Akahat, N. (2019). The Village Committee And Public Service Promotion. A Thesis in Doctor of Public Administration (Public Policy & Public Management), Faculty of Graduate Studies, Mahidol University.